Ὁ ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ Ο ΑΓΙΟΡΙΤΗΣ, ΩΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣΓεωργίου Κρουσταλλάκη

Γεωργίου Κρουσταλλάκη

Ἡ «Φιλοκαλική Ἀναγέννηση» τοῦ 18ου καί 19ου αἰώνα ἀποτελεῖ φυσική συνέχεια τῆς «ἡσυχαστικῆς κίνησης» τοῦ 14ου αἰώνα. Καί τά δύο αὐτά πνευματικά ρεύματα διακρίνονταν ἀπό μία ἔντονη παιδευτική τάση. Ἰδιαιτέρως ὅμως ἐπισημαίνουμε τή χαρακτηριστική παιδαγωγική διάσταση τῆς Φιλοκαλικῆς πνευματικῆς κίνησης. Ἡ κίνηση αὐτή ἀπηχεῖ μία περί ζωῆς, ἱστορικότητας καί κοσμολογικῆς πραγματικότητας ἀντίληψη ἐκ διαμέτρου ἀντίθετη πρός τά ὀρθολογικά σχήματα τῶν «νεωτεριστῶν» φιλοσόφων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Γιά τό λόγο αὐτό ἡ «Φιλοκαλική Ἀναγέννηση» θεωρεῖται ὡς μία «γνήσια συνέχεια καί ἀνανέωση τῆς ζωντανῆς πατερικῆς παράδοσης», μέσω τῆς ὁποίας προβάλλονται οἱ Ἅγιοι καί οἱ μάρτυρες τῆς Ἐκκλησίας ὡς μοναδικά παιδαγωγικά πρότυπα Ζωῆς, πού εἶναι δυνατόν νά φωτίζουν τήν πνευματική πορεία τοῦ ἀνθρώπου καί νά ὁδηγοῦν αὐτόν σέ πραγματική ἀναγέννηση. Τά πατερικά αὐτά πρότυπα εἶναι ὁλοκληρωμένες προσωπικότητες πού διακρίνονται γιά τήν ἔνθεη σοφία καί τήν ἁγιοπνευματική τους ἐμπειρία.

Μέ αὐτό τόν τρόπο οἱ ἐκπρόσωποι τῆς Φιλοκαλικῆς κίνησης, ὅπως παρατηρεῖ ὁ π. Ἀμφιλόχιος Ράντοβιτς, «ἀνανέωσαν» στή συνείδηση τόσο τῶν λαϊκῶν, ὅσο καί τῶν μοναχῶν τό «θεσμό τῆς Πνευματικῆς Πατρότητας ὡς Εὐαγγελικό μέσο ἀγωγῆς καί πνευματικῆς προόδου μέσα στήν Ἐκκλησία» (Ἀρχ. Ἀμφιλοχίας Ράντοβιτς, σ. 19). Ὁ πνευματικός πατέρας εἶναι ὁ παιδαγωγός, ὁ σύμβουλος πού διδάσκει καί καθοδηγεῖ πρός τήν ἀλήθεια. Κατά τόν Ἅγιο Συμεών τόν Νέο Θεολόγο, ὁ «πνευματικός πατήρ» εἶναι ἡ ζῶσα παρουσία τοῦ Χριστοῦ, τοῦ μοναδικοῦ διδασκάλου καί καθηγητοῦ (Ματθ. κγ΄  8,10), ἡ ἑστία τοῦ θείου φωτός (βλ. Β. Χριστοφορίδου).

Ἔτσι, τήν ἐποχή ἐκείνη προεβλήθη στή συνείδηση τῶν πιστῶν ἀνανεωμένος ὁ παιδαγωγικός καί συμβουλευτικός ρόλος τοῦ πνευματικοῦ πατέρα, τοῦ πνευματικοῦ γέροντα τοῦ Ἁγίου Ὄρους, τοῦ ἀββᾶ ἤ τοῦ «στάρετς» τῶν ὀρθοδόξων σλαβικῶν χωρῶν. Ἕνας ρόλος πού συνήθως κοσμεῖται μέ τό χάρισμα τῆς πνευματικῆς καθοδήγησης.

Ὁ πνευματικός πατέρας ἔχει λάβει χάρισμα ἀπό τό Θεό. Ἡ λειτουργία τῆς πνευματικῆς πατρότητας εἶναι μία χαρισματική δωρεά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ ὁποία ἐξαρτᾶται ἄμεσα ἀπό τήν ὅλη προσωπικότητα τοῦ πνευματικοῦ πατέρα.  Ἐξαρτᾶται κυρίως ἀπό τό ἐπίπεδο τῆς πνευματικῆς καί συναισθηματικῆς του ὡριμότητας, ἀπό τήν ἐσωτερική «πνευματοδίδακτη σοφία» καί ὄχι τόσο ἀπό τήν ψυχολογική πεῖρα καί τήν παιδαγωγική του κατάρτιση. Γιά τήν ἐσωτερική αὐτή πνευματική διδασκαλία καί προετοιμασία τοῦ παιδαγωγοῦ γίνεται λόγος στόν «Εὐεργετινό»: «Εὑρίσκονται δέ τινες ἐκ τῆς τοῦ Πνεύματος διδαχῆς ἔνδοθεν διδασκόμενοι, ὥστε κἄν ἔξωθεν αὐτοῖς ἀνθρωπίνης διδαχῆς ἐπιστήμη οὐχ ὑπάρχει, ἀλλ’ ἡ τοῦ ἔνδοθεν διδασκάλου σοφία οὐκ ἐκλείπει» (τ. Δ΄, σ. 564 ὑπόθεσις ΛΗ΄, «Γρηγορίου τοῦ Διαλόγου 7»).

Ἡ ἔννοια τῆς «πνευματικῆς πατρότητας» ἐκπηγάζει ἀπό τήν ἀντίστοιχη ἀντίληψη περί τῆς πατρότητας τοῦ Θεοῦ καί τῆς θείας πατρικῆς σχέσης μέ τά τέκνα του, δηλαδή τούς ἀνθρώπους. Ἡ πνευματική πατρότητα βασίζεται κυρίως στή φυσική λειτουργία τοῦ παιδαγωγικοῦ γονεϊκοῦ ρόλου τοῦ πατέρα, ὁ ὁποῖος μαζί μέ τή μητέρα ἀποτελοῦν τά κύρια πρόσωπα στό ψυχοκοινωνικό σύστημα τῆς οἰκογένειας. Ὁ πνευματικός πατέρας εἶναι τό κύριο πρόσωπο στήν πνευματική οἰκογένεια τοῦ Χριστοῦ, στήν Ἐκκλησία. Εἶναι ὁ ἄνθρωπος τῆς τελείας ἀγάπης, τῆς ἐσωτερικῆς τελείωσης καί τῆς ἁγιότητας. Μέ τήν πνευματική καθοδήγηση, δηλαδή μέ τρόπο μυστικό καί πνευματικό, «γεννᾶ» τά πνευματικά του τέκνα.

Ὁ πνευματικός πατέρας δέν προβάλλει μέ τήν παιδαγωγική του τόν ἑαυτό του ὡς πρότυπο ζωῆς, ἀλλά ἐξαίρει στίς συνειδήσεις τῶν παιδιῶν του πιό ὑψηλά καί ἱερά πρότυπα ἁγιοσύνης.

Οἱ Φιλοκαλικοί πατέρες, ὡς σύμβουλοι ζωῆς καί παιδαγωγοί, ἐπεχείρησαν νά ἐνισχύσουν τό παιδαγωγικό τους ἔργο μέ τήν ἔκδοση καί ἐπανέκδοση πολλῶν σχετικῶν πατερικῶν κειμένων. Τά σημαντικότερα κείμενα πού ἐξεδόθησαν ἦσαν τῶν Νηπτικῶν Πατέρων, ἔργα μέ ἀνθρωπολογικό, παιδαγωγικό καί ψυχολογικό περιεχόμενο, πού ἐξετάζουν τήν ψυχική καί πνευματική ζωή τοῦ ἀνθρώπου, μερικά μάλιστα απ’ αὐτά ἐπιχειροῦν νά προσεγγίσουν «ψυχαναλυτικά» τά βαθύτερα στρώματά της. Ἰδιαιτέρως ἀναφέρουμε τήν «Φιλοκαλία τῶν Ἱερῶν Νηπτικῶν» (1782), «τό τῆς θεώσεως ὄργανον», κατά τόν Ἅγιο Νικόδημο, ἀπό τήν ὁποία ἔλαβε καί τήν ὀνομασία του τό πνευματικό κίνημα τῆς «Φιλοκαλικῆς Ἀναγέννησης».

Ἀναφέρουμε ἐπίσης τόν «Εὐεργετινό» (1783), ὁ ὁποῖος προβάλλει πρότυπα συμβουλευτικῆς καθοδήγησης, καί τά ἔργα τοῦ Ἁγίου Συμεών τοῦ Νέου Θεολόγου, ὅπου ἀναλύεται συστηματικά τό θέμα τῆς πνευματικῆς πατρότητας.

Κύριοι ἐκπρόσωποι καί πνευματικοί γενάρχες τῆς Φιλοκαλικῆς κίνησης ἦσαν ὁ Ἅγιος Μακάριος Νοταρᾶς (1731-1805), πρώην ἐπίσκοπος Κορινθίας, ὁ ἐκ Χίου ἐνάρετος ἱερομόναχος Νήφων, ὁ ὁποῖος ἐργάσθηκε ὡς πνευματικός πατέρας στή Σάμο, στήν Πάτμο, στήν Ἰκαρία καί στή Σκιάθο. Οἱ κορυφαῖοι ὅμως πνευματικοί πατέρες καί διδάσκαλοι τοῦ κινήματος ἦσαν ὁ ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης ὁ Νάξιος (1749-1809) καί ὁ ὅσιος Ἀθανάσιος ὁ Πάριος (1722/25-1813), σημαντικός παιδαγωγός μέ πλούσιο συγγραφικό παιδαγωγικό ἔργο. Ὁ ὅσιος Νικόδημος ἀνήκει στή χορεία τῶν τελευταίων μεγάλων ἡσυχαστῶν.

Ἡ ἀναστροφή τοῦ ὁσίου Νικοδήμου μέ τίς προαναφερθεῖσες πνευματικές φυσιογνωμίες, ἀλλά καί μέ ἄλλα πνευματικά ἀναστήματα τῆς μοναχικῆς πολιτείας τοῦ Ἁγίου Ὄρους, ὅπως οἱ μοναχοί Γρηγόριος καί Ἀρσένιος καί ὁ ἀσκητής Σίλβεστρος ὁ Καισαρεύς, συνέβαλε στή μύησή του εἰς τά τῆς μοναχικῆς φιλοσοφίας καί νηπτικῆς ἀνθρωπολογίας.

Τό πλούσιο ἔργο τοῦ Ἁγίου, ἀποτελούμενο ἀπό 25 ὀγκώδη συγγράμματα, διακρίνεται γιά τόν παιδευτικό καί καθοδηγητικό του λόγο, ὅπως ἐπίσης καί γιά τήν ψυχολογική του διάσταση. Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ἀνήκει στούς σκαπανεῖς τῆς Ἑλληνικῆς καί γενικότερα τῆς Εὐρωπαϊκῆς διανοήσεως, πού μέ τό ἔργο τους συνέβαλαν στήν καθιέρωση καί περαιτέρω πρόοδο ἑνός συγχρόνου κλάδου τῶν ἐπιστημῶν τῆς ἀγωγῆς τοῦ ἀνθρώπου, ἐκείνου τῆς «Συμβουλευτικῆς».

Ὁ Ἅγιος εἶχε συνείδηση τῆς ἀποστολῆς του ὡς διδασκάλου τῆς Ἐκκλησίας καί ὡς πνευματικοῦ πατέρα καί ποιμένος, γι’ αὐτό καί λειτουργεῖ μέσα ἀπό τό ἔργο του πατρικά, καθοδηγητικά καί συμβουλευτικά. Παράλληλα ὅμως, προβάλλει καί σκιαγραφεῖ τόν ἰδανικό τύπο τῆς πνευματικῆς πατρότητας, ὅπως αὐτός ἀναδύεται μέσα ἀπό τή φιλοκαλική διδασκαλία, ἐνῶ ταυτόχρονα ρίχνει φῶς κυρίως στήν παιδαγωγική του λειτουργία, μέ κύριο σκοπό νά ὑποβοηθήση στήν ἐργώδη ὄντως προετοιμασία τους καί στήν πνευματική τους τελείωση τούς νέους ποιμένες καί παιδαγωγούς τῆς Ἐκκλησίας.

Στή συνέχεια, προσπαθοῦμε νά προσεγγίσουμε, νά κατανοήσουμε καί, ὅσο τό δυνατόν πιό μεθοδικά, νά ἀναλύσουμε τήν ἔννοια καί τίς λειτουργίες τῆς πνευματικῆς πατρότητας, καί ἰδιαιτέρως τήν παιδαγωγική – ποιμαντική λειτουργία της, ὅπως αὐτή περιγράφεται ἤ ἀναδύεται μέσα ἀπό τό ἔργο τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου. Ἐπιλέξαμε ὁρισμένα ἔργα τοῦ Ἁγίου περισσότερο ψυχοπαιδαγωγικῆς ὑφῆς.

 1) «Φιλοκαλία τῶν Ἱερῶν Νηπτικῶν»

Ὁ Ἅγιος Νικόδημος μέ προτροπή τοῦ Ἁγίου Μακαρίου προχώρησε σέ ἀποκάθαρση τῶν χειρογράφων τῆς «Φιλοκαλίας» πού τοῦ ἐνεπιστεύθη ὁ ἴδιος. Ἔτσι, μέ τό ἔργο αὐτό καί τήν ἀξιοποίηση τῶν γνώσεων πού διέθετε ὁ Ἅγιος σχετικά μέ τή διδασκαλία τῶν Ἱερῶν Νηπτικῶν, κατέστη ὁ μεγαλύτερος Νηπτικός πατέρας ἀπό τῆς ἐποχῆς του καί μετά καί ἐκ τῶν πρωτεργατῶν τοῦ Φιλοκαλικοῦ κινήματος.

Στό προοίμιο τῆς ἐκδόσεως αὐτῆς προβάλλεται μέ τρόπο συστηματικό ὁ θεωρητικός – φιλοσοφικός πυρήνας τῆς παιδαγωγικῆς τοῦ ὁσίου καί κυρίως ὁροθετεῖται τό πλαίσιο τοῦ «κοσμοειδώλου» καί τοῦ «ἀνθρωποειδώλου», ἐντός τοῦ ὁποίου ὁ Ἅγιος Νικόδημος ἀλλά καί κάθε νηπτικός πατέρας λειτουργεῖ ὡς παιδαγωγός καί ποιμένας. Πρόκειται γιά λόγο περιεκτικό θείων ἀλλά καί ἐπιστημονικά θεμελιωμένων γνώσεων. Εἶναι, θά λέγαμε, ἡ πεμπτουσία τῆς παιδαγωγικῆς του θεωρίας καί λειτουργίας ὡς πνευματικοῦ διακριτικοῦ πατέρα, ὅπως αὐτή ἀναδύεται μέσα ἀπό τίς σελίδες τῆς πνευματικῆς αὐτῆς γραφῆς.

Παρατηρεῖ ὁ Ἅγιος σχετικά: «… παραμελήσαμε αὐτό τό ἔργο πού ἀνυψώνει στή θέωση·  καί χωρίς τή θέση τοῦ νοῦ, εἶπε κάποιος, ὄχι ν’ ἁγιαστεῖ, ἀλλ’ οὔτε νά σωθεῖ ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι ἐνδεχόμενο …Ἔχουμε ἔλλειψη ἀπό τά βιβλία πού καθοδηγοῦν πρός αὐτή τήν κατεύθυνση … Ἰδού, αὐτά πού μᾶς χειραγωγοῦν συστηματικά στήν καθαρότητα τῆς καρδιᾶς, στή νήψη τοῦ νοῦ, στήν ἀνάκληση τῆς μέσα μας χάρης καί τῆς θεώσεως … Ἔχεις λοιπόν στό ἑξῆς, φίλτατέ μου ἀναγνώστη, αὐτό ἐδῶ τό πνευματικό βιβλίο. Βιβλίο πού εἶναι τό ταμεῖο τῆς νήψεως, τό φυλαχτό τοῦ νοῦ, τό μυστικό σχολεῖο τῆς νοερᾶς προσευχῆς. Βιβλίο πού εἶναι ἡ πυκνή διδασκαλία τοῦ Ἰησοῦ …. Νά συγκαλέσουμε μέ ὑψηλόφωνο κήρυγμα στό πνευματικό τραπέζι τοῦ βιβλίου αὐτοῦ. Ἐλᾶτε λοιπόν, ἐμπρός ἐλᾶτε, φᾶτε τό ψωμί τῆς γνώσεως καί τῆς σοφίας καί πιεῖτε τό κρασί πού εὐφραίνει νοητά τήν καρδιά καί ἀπομακρύνει ἀπό ὅλα τά αἰσθητά καί νοητά ἐξαιτίας τῆς θεώσεως πού προκαλεῖ αὐτή ἡ ἔκσταση καί μεθύσετε ἀπό μέθη πραγματικά νηφάλια. Ἐλᾶτε ὅλοι ὅσοι εἶστε μέτοχοι στήν ὀρθόδοξη κλήση, μαζί λαϊκοί καί μοναχοί, ὅσοι ἐπιδιώκετε νά βρεῖτε τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ πού εἶναι μέσα σας καί τό θησαυρό τόν κρυμμένο στόν ἀγρό τῆς καρδιᾶς σας» (Λουκ. ιζ΄ 21, Ματθ. ιγ΄ 44. ΦΙΛΟΚΑΛΙΑ, προοίμιο 21-23).   

2)  «ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΟΝ ἐγχειρίδιον ἤτοι περί φυλακῆς  τῶν πέντε αἰσθήσεων»

Τό σύγγραμμα αὐτό συνέθεσε, διόρθωσε καί ἐξέδωκε γιά πρώτη φορά ὁ Ἅγιος Νικόδημος σέ ἡλικία 32 ἐτῶν, μετά ἀπό παράκληση τοῦ ἐπισκόπου Εὐρίπου Ἱερόθεου. Τό συνέγραψε, ὅταν ἠσκεῖτο ἡσυχαστικῶς στήν ἔρημο νῆσο Σκυροπούλα, χωρίς τή βοήθεια βιβλιογραφίας, ἐγκυκλοπαιδικῶν λεξικῶν ἤ ἄλλων βοηθημάτων. Εἶναι ἔργο πηγαῖο, προερχόμενο ὄχι τόσο ἀπό τήν λογική ἀλλά ἀπό τήν «μνήμη τῆς ψυχῆς».

Στό ἔργο αὐτό, ὁ συγγραφέας ἀπευθύνεται στόν ἐξάδελφό του Ἱερόθεο καί γενικώτερα στούς Ἱεράρχες ὡς πνευματικούς πατέρες, καί ἑρμηνεύοντας τή διδασκαλία τῶν Μυστικῶν Πατέρων, ἀπό τοῦ Ἁγίου Διονυσίου τοῦ Ἀρεοπαγίτου μέχρι τοῦ Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, περιγράφει τούς ἀναβαθμούς στήν ἐξελικτική πνευματική τους πορεία. Παρατηρεῖ πώς ἡ πορεία αὐτή εἶναι μία προετοιμασία, μία ἄσκηση πού εἶναι δυνατόν νά τούς ὁδηγήση σέ ὑψηλά μέτρα πνευματικότητας καί αὐτογνωσίας, ὥστε νά λειτουργοῦν διακριτικά ὡς πνευματικοί πατέρες.

Ἡ συγγραφή αὐτή ἀνήκει στήν κατηγορία τῆς παιδαγωγικῆς συμβουλευτικῆς καί τῆς ἠθικῆς ἀνθρωπολογίας. Μέ τή βοήθεια τοῦ βιβλίου αὐτοῦ μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά ὁδηγηθῆ στήν ἠθική κάθαρση καί ἀκολούθως ἡ ψυχή του νά γίνη δεκτική τῶν ἀκτίστων ἐνεργειῶν τοῦ Θεοῦ καί νά ἐνωθῆ μαζί του.

Σέ ἐπιστολή του ὁ Εὐρίπου Ἱερόθεος παρακαλεῖ τόν Νικόδημο νά τόν συμβουλεύση πάνω σέ βασικά θέματα τῆς πνευματικῆς ζωῆς καί ὑπογραμμίζει τή σημασία τῆς παρακλήσεώς του: «Καί ταῖς τῶν σοφῶν σου λόγων συμβουλαῖς τε καί ὑποθήκαις, ἐμέ τε πρῶτον τόν ποιμένα βελτιῶσαι, καί δι’ ἐμοῦ ἅπαν τό λογικόν τουτί ποίμνιον … Οὐκ αἰσχύνομαι δέ ζητῶν συμβουλάς. Ἐπεί περ ἀσυμβούλευτος ἄνθρωπος πλοῖόν ἐστιν ἀκυβέρνητον, ὡς ἔτυχε ταῖς φοραῖς τῶν πνευμάτων ἐκδεδομένον, κατά τόν μέγαν Βασίλειον. Καί ὅλως, ἱερόν τι χρῆμα ἡ συμβουλή, κατά τόν εἰπόντα·  γνώμης ἕνωσις·  ἀγάπης καρπός· ταπεινοφροσύνης ἀπόδειξις·  ἀλαζονεία γάρ δεινή, τό μηδενός οἴεσθαι χρῄζειν, ἀλλ’ ἑαυτῷ προσέχειν, ὡς μόνῳ τά κράτιστα συμβουλεύσασθαι δυναμένῳ» («Συμβουλευτικόν», σ. 19).

Στό «προίμιο» τοῦ «Ἐγχειριδίου» ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁμιλεῖ γιά τήν προετοιμασία τοῦ ποιμένα καί πνευματικοῦ πατέρα, γιά τό μεγάλο καί δύσκολο ἔργο τῆς διαποίμανσης καί παιδαγωγίας τῶν πνευματικῶν του τέκνων:

«Καί ἵνα συντόμως εἴπω, αὐτοί πρῶτον θεοί κατά χάριν γεγονότες (δηλαδή οἱ Ἀρχιερεῖς καί ποιμένες), καί ὡς ἀρχιερεῖς εἰς τά ἅγια τῶν ἁγίων … τῷ ἐν Τριάδι Θεῷ λειτουργήσαντες, διά τῆς μυστικῆς καί ὑπερφυοῦς θεολογίας· τότε δή τότε τήν προστασίαν ἀναδεχόμενοι τῶν λαῶν, μετέδιδον εἰς αὐτούς ἀπό τοῦ πλούτου τῶν ἑαυτῶν χαρισμάτων καί πάντα ἐγίνοντο εἰς αὐτούς, ἰατροί, φωστῆρες, ὁδηγοί, σωτῆρες, θεραπεύοντες τούς κατά ψυχήν ἀρρωστοῦντας, φωτίζοντες τούς ἐσκοτισμένους, ὁδηγοῦντες τούς πεπλανημένους καί σώζοντες ἤ πάντας ἤ τούς πλείους, διά τοῦ λόγου τῆς διδασκαλίας καί διά τοῦ παραδείγματος τῆς ἐναρέτου ζωῆς αὐτῶν» («Συμβουλευτικόν», σ. 27).

Καί συνεχίζει: «Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἤθελον μέν ἐγώ, ἵνα καί ὁ ἐμός δεσπότης μάθῃ πρῶτον διά τῆς κατά Χριστόν φιλοσοφίας, τίς ὁ ἔνδον καί ἐν ἡμῖν ἀφανής καί ἀόρατος πόλεμος τοῦ ἐχθροῦ· τίς ἡ διάκρισις τῶν ἀενάως εἰσερχομένων τε καί ἐξερχομένων λογισμῶν· καί τίνας μέν αὐτῶν πρέπει νά ὑποδέχηται καί εἰς τό ταμεῖον τῆς καρδίας ν’ ἀποθησαυρίζῃ … καί τίνι τρόπῳ δύναταί τις «νά εὕρῃ τήν ἐντός ἡμῖν οὖσαν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν» κατά τήν θείαν φωνήν (Λουκ. ιζ΄ 21) καί νά γευθῇ ἀπ’ ἐντεῦθεν τῶν ἀγαθῶν τοῦ μέλλοντος αἰῶνος, καθώς οἱ Θεῖοι Πατέρες, οἱ καλούμενοι Νηπτικοί, περί τούτων διδάσκουσι, καί οἱ πεῖραν ἔχοντες ταῦτα οἴδασιν» … «… ἤθελον πρῶτον ἑαυτοῦ καί ὕστερον νά ἄρξῃ χριστωνύμου λαοῦ» («Συμβουλευτικόν», σ. 28-29).

 3)  «Πνευματικά Γυμνάσματα»  (τοῖς ἐντευξομένοις, σ. 8-9)

Ὁ Ἅγιος Νικόδημος στό ἔργο αὐτό ἀναλύει τή λειτουργία σημαντικῶν παιδαγωγικῶν μέσων, μέ τή βοήθεια τῶν ὁποίων μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά ὁδηγηθῆ στό στάδιο τῆς αὐτοαξιολόγησης, τῆς αὐτογνωσίας καί τῆς αὐτοαγωγῆς. Παρατηρεῖ σχετικά: « Ἐπειδή καί ὅλαι αἱ ἄνω εἰρημέναι πνευματικαί ἐργασίαι καί ἀρεταί, διά μέσου τῶν τριῶν ἐκείνων ἀποκτῶνται, τῆς μελέτης λέγω, τῆς ἐξετάσεως τῆς συνειδήσεως καί τῆς πνευματικῆς ἀναγνώσεως· διά τοῦτο ἡ Βίβλος αὕτη εἶναι μοιρασμένη εἰς μελέτας, ἐξετάσεις, καί ἀναγνώσεις· διά μέσου γάρ τῶν μελετῶν τούτων μελετῶν ὁ ἄνθρωπος … λαμβάνει μεγάλην γύμνασιν εἰς τήν εὐσέβειαν …

Διά τῶν ἐνταῦθα ἐξετάσεων τῆς συνειδήσεως … ὁ ἄνθρωπος βλέπει εἰς τήν συνείδησίν του, ὡσάν εἰς καθαρόν καθρέπτην, ἤ εἰς τάς ἐλλείψεις ὅπου ἔχει εἰς τάς ἀρετάς, ἤ εἰς τάς ἕξεις ὁποῦ ἔχει εἰς τάς ἁμαρτίας· καί ἀκολούθως σπουδάζει διά τῆς μετανοίας, νά ξερριζώσῃ μέν ταύτας, νά ἐμφυτεύσῃ δέ ἐκείνας εἰς τήν ψυχήν του.

Διά δέ τῶν πνευματικῶν τούτων ἀναγνώσεων διδασκόμενος ὁ ἄνθρωπος ποῖα μέν εἶναι τά ἐμπόδια εἰς τήν σωτηρίαν του, ποῖαι δέ εἶναι αἱ ζημίαι ὅπου ἐξ αὐτῶν προξενοῦνται εἰς τήν ψυχήν του· μανθάνων δέ καί πῶς νά ἰατρεύσῃ τάς ζημίας ταύτας καί νά σηκώσῃ τά ρηθέντα ἐμπόδια … εὑρίσκει γνῶσιν εὐαγγελικήν … γνωρίζει ποία εἶναι ἡ ἀληθινή μετάνοια· ἐπανορθεῖ τά ἤθη του· χαλιναγωγεῖ τόν ἔρωτα τῶν ἡδονῶν, τοῦ πλούτου καί τῆς δόξης· ὑψώνει πρός οὐρανόν τό πνεῦμα του καί εἰς τόν φόβον καί πίστιν, καί ἐλπίδα, καί ἀγάπην τοῦ ἄκρου ἀγαθοῦ προσκολλᾷ τήν καρδίαν του».             

«Πνευματικά Γυμνάσματα»  (σ. 199-207)

Μελέτη ΚΔ΄: Περί τῆς διδασκαλίας τοῦ θείου Εὐαγγελίου 

Στήν ἑνότητα αὐτή ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁριοθετεῖ τό λειτουργικό πλαίσιο τοῦ συστήματος τῆς παιδευτικῆς ἐπικοινωνίας διδασκάλου – μαθητῆ, πνευματικοῦ πατέρα – πνευματικοῦ τέκνου. Ἀναφέρεται στά στοιχεῖα τοῦ ἐπικοινωνιακοῦ συστήματος, στόν πομπό, στό δέκτη καί στό μήνυμα ἤ τό μορφωτικό ἀγαθό καί ὁρίζει τά χαρακτηριστικά καί τίς λειτουργίες του. Ἰδιαίτερα ὅμως ὁμιλεῖ γιά τή συλλειτουργία μαθητῆ καί διδασκάλου καί τονίζει τή σημασία τῆς βαθύτερης (λογικῆς, συναισθηματικῆς, ὑπαρξιακῆς) συνάντησής τους, ἐνῶ συγχρόνως ἀναφέρεται στήν μοναδικῆς σπουδαιότητας λειτουργία τοῦ διδασκαλικοῦ παραδείγματος (προβολή – ἐνδοβολή προτύπου).

Γράφει χαρακτηριστικά: «Συλλογίσου ἀγαπητέ α] τόν διδάσκαλον τῆς Εὐαγγελικῆς διδασκαλίας, ποῖος εἶναι· β] ποία εἶναι ἡ διδασκαλία του καί γ] ποῖοι εἶναι οἱ μαθηταί ὅπου πρέπει νά τήν μάθουν. Λοιπόν, α/ συλλογίσου, ὅτι ὁ διδάσκαλος τοῦ Εὐαγγελίου εἶναι ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ διδάσκαλος ὅλων τῶν διδασκάλων … μάλιστα ὅπου αὐτός  ὁ διδάσκαλος, ὄχι μόνον διδάσκει μέ τά λόγια ὡσάν τούς ἄλλους διδασκάλους, ἀλλά πολύ περισσότερον διδάσκει μέ τά ἔργα …». 

«β/ Συλλογίσου τήν διδασκαλίαν αὐτοῦ τοῦ οὐρανίου διδασκάλου ὅπου κάνει εἰς ὅλον τό θεῖον Εὐαγγέλιον, μάλιστα δέ εἰς τόν πρῶτον λόγον του ἐπάνω εἰς τό ὄρος, καθώς διηγεῖται ὁ Ματθαῖος». 

«γ/ Συλλογίσου ἀγαπητέ, ὅτι μαθηταί τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας εἶναι ὅλοι οἱ χριστιανοί καί κοντά εἰς ὅλους εἶσαι καί ἐσύ …

Δέν ἠξεύρεις πώς μαθητής καί διδάσκαλος εἶναι δύο πράγματα, ὅπου ἔχουν σχέσιν καί ἕνωσιν ἀναμεταξύ των καί ὅποιος εἶναι μαθητής ἔχει χρέος νά μιμῆται τόν διδάσκαλόν του; Καί ἄν ὁ διδάσκαλος εἶναι ἅγιος, πρέπει καί ὁ μαθητής νά γίνεται ἅγιος; «ἅγιοι ἔσεσθε, ὅτι ἅγιός εἰμι ἐγώ Κύριος» (Λευϊτικ. ια΄  14) «ἀρκετόν φησι τῷ μαθητῇ ἵνα γένηται ὡς ὁ διδάσκαλος» (Ματθ. ι΄  25) ….

«Διά τοῦτο ἀγαπητέ, σπούδασαι τώρα νά συσχηματίσης τήν ζωήν σου κατά τά μαθήματα ὅπου σοῦ παρέδωκεν ὁ ἰδικός σου διδάσκαλος … Ἡ διδασκαλία τοῦ Εὐαγγελίου καί τῆς θείας Γραφῆς εἶναι ἡ ὄντως Σοφία καί ἡ ἀλήθεια. Ἡ θεία Γραφή εἶναι ἡ θεία ἐπιστήμη, ἥτις μᾶς κάμνει περισσότερον πεπαιδευμένους ἀπό ὅλους τους φιλοσόφους, περισσότερον σοφούς ἀπό ὅλους τούς ἠθικούς καί πολιτικούς καί αὐτή μόνη μᾶς κάμνει ἁγίους, πνευματικούς καί μακαρίους, ἀπό σαρκικούς, ψυχικούς καί ἀθλίους».                

4)  « Ἐξομολογητάριον»  

Στό βιβλίο του αὐτό ὁ Ἅγιος Νικόδημος ἀποκαλύπτει τήν ἔκταση καί τόν πλοῦτο τῶν χαρισμάτων πού συγκροτοῦν τήν παιδαγωγική λειτουργία τῆς πνευματικῆς του πατρότητας. Ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖο παρωθεῖ τά πνευματικά του τέκνα πρός τήν μετάνοια, ἡ ψυχολογική του διαίσθηση, ἡ διαγνωστική ἱκανότητα, ἡ διακριτική ἐνατένιση καί παρέμβαση, ἡ συμβουλευτική καί θεραπευτική του καθοδήγηση, ὅπως ἐπίσης καί οἱ ἀνθρωπολογικές του γνώσεις, ἀναδεικνύονται στό γραπτό κείμενο τοῦ παρόντος ἐγχειριδίου.

Ὁ ὅσιος Γέρων θεμελίωσε τή συμβουλευτική του θεματική στό κῦρος τῶν Ἱερων Κανόνων, ὅπως ἐπίσης καί στή διδασκαλία τῶν Νηπτικῶν Πατέρων. Ἀπ’ αὐτή τήν ἀφετηρία ξεκινᾶ καί προχωρεῖ μέ διάκριση, γλυκύτητα καί κατανυκτικότητα στήν ἀνάλυση τοῦ μυστηρίου τῆς μετανοίας καί ἐξομολογήσεως.

Στό ἔργο του αὐτό προτάσσει προλογικό μέρος, ὅπου γίνεται λόγος γιά τήν προπαρασκευή, τά προσόντα καί τίς ἀρετές, ἀλλά καί τίς γνώσεις πού πρέπει νά διαθέτη ὁ Πνευματικός Πατέρας. Ὑποδεικνύει ἐπίσης πρός αὐτόν τρόπους διακριτικούς, μέ τούς ὁποίους πρέπει νά ἐξετάζη τό πνευματικό ὑπόβαθρο τῆς ἁμαρτίας καί τίς ὅλες συνθῆκες, ὑπό τίς ὁποῖες ἐτελέσθη αὐτή. Ὑποδεικνύει ἐπίσης στόν πνευματικό τόν ἐξατομικευμένο τρόπο ἀντιμετώπισης κάθε περίπτωσης ἀνθρώπινης συμπεριφορᾶς. Μελετᾶ, τέλος, τή λειτουργία τῶν λογισμῶν, τό ὑπόβαθρο, ἀπ’ ὅπου πηγάζουν καί τούς τρόπους ἀντιμετώπισης κάθε περίπτωσης.

5)  «Βαρσανουφίου καί Ἰωάννου κείμενα διακριτικά καί ἡσυχαστικά»  (ἐρωταποκρίσεις), τόμοι Α΄-Γ΄, ἐκδόσεις «ΕΤΟΙΜΑΣΙΑ» Ἱ. Μονῆς Τιμίου Προδρόμου, Καρέας 1996-1997, μέ εἰσαγωγή, μετάφραση καί σχόλια τῶν ἀδελφῶν τῆς Ἱ. Μονῆς καί τοῦ λογίου Γέροντος π. Ἀντωνίου Ρωμαίου. Ἰδιαιτέρως Βλ. τ. Α΄, σ. 9-46.    

Στό ἔργο αὐτό, πού ἐκδόθηκε μέ ἐπιμέλεια τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, σκιαγραφεῖται ὁ μακρύς δρόμος τῆς χαρμολύπης πού ἔχει χαράξει ὁ κάθε ἀσκητικός ἀγωνιστής. Βασική προϋπόθεση, κατά τή φιλοκαλική διδασκαλία, γιά νά διανύση ὁ ἀσκητής τήν ἀτραπό τῆς μοναχικῆς πολιτείας, ἀπό τά πρῶτα στάδια τῶν προπαιδευτικῶν βαθμίδων μέχρι τά ἀνώτερα, εἶναι ἡ χαρισματική δωρεά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἡ διακριτική λειτουργία τοῦ ἀγωνιζομένου προσώπου.

Τό ἱερό κείμενο πού ἐξετάζουμε εἶναι κατ’ ἐξοχήν διδακτικό καί συμβουλευτικό. Δέν ἀποτελεῖ μόνον θεωρητική σύλληψη ὑψηλοῦ ἐπιπέδου δύο ἐμβριθῶν πνευματικῶν πατέρων καί παιδαγωγῶν, πού δημιουργοῦν καθώς μεθίστανται στόν κόσμο τῆς διανοίας. Τό ἔργο αὐτό εἶναι κατ’ οὐσίαν προϊόν βιωματικῶν ἐμπειριῶν καί ἐσωτερικῶν πνευματικῶν ἐνατενίσεων. Ὁ μέγας Βαρσανούφιος ὠθεῖται, ὡς ἐπί τό πλεῖστον, ἀπό τήν «χριστομίμητον καρδίαν του» καί ἀπό τήν ἄρρητον δύναμιν τοῦ Πνεύματος καί γιά τό λόγο αὐτό λειτουργεῖ ὡς φιλόστοργος πατέρας πού παιδαγωγεῖ, καθοδηγεῖ καί συμβουλεύει ἄμεσα καί προσωπικά. Τό ὕφος τῆς ποιμαντικῆς του ἀπορρέει ἀπό πρακτικά κυρίως θέματα, πού πραγματεύεται καί ἀναλύει, παρωθούμενος ἀπό προσωπικά βιώματα καί ἁγιοπνευματικές ἐμπειρίες. Ἡ παιδαγωγία τῶν δύο αὐτῶν χαρακτηριστικῶν ἐκπροσώπων τῆς πνευματικῆς πατρότητας, τοῦ Βαρσανουφίου καί τοῦ Ἰωάννου, παρ’ ὅλο πού, κατά τόν Ἁγιο Νικόδημο, ἐκφέρεται μέ «ἀρρητόρευτα λόγια καί ἁπλόϊκά», ἐν τούτοις ἀποπνέει ἄρωμα ἔντονα φιλάνθρωπο καί παρακλητικό καί χαρακτηρίζεται ἀπό τήν ἀνεπανάληπτη διάκρισή τους καί τήν ἐξατομικευμένη ἀγωγή. Οἱ δύο ἅγιοι πατέρες ἐφαρμόζουν μέ ἀριστοτεχνικό τρόπο τήν παιδαγωγική τῆς ἐρωτήσεως σέ συνδυασμό μέ τήν «κλινική παιδαγωγική» μέθοδο, ὅπως θά λέγαμε σήμερα.

Ἡ συμβουλευτική τῶν δύο πατέρων, ἡ ὁποία δέν ὠθεῖ τόσο σέ θεολογικές θεωρητικές ἀναζητήσεις, ὅπως παρατηρήσαμε ἤδη, ἀλλά διανοίγει ὁδούς πρός τήν ἐν Θεῷ βίωση καί τήν ἐν Χριστῷ ἀναγέννηση, ἔχει ὡς κύρια θεματική: τόν ἀνθρώπινο πόνο, τήν ὑπομονή, τή διάκριση, τή νήψη, τήν ἐσώτερη «βία» καί τήν αὐτομεμψία.

Πηγές τῆς διδασκαλίας τους: Ἡ Ἁγία Γραφή, οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, τά «Γεροντικά» καί ἡ Λαυσαϊκή Ἱστορία.

Ὁ Ἅγιος Νικόδημος, πνευματικός πατέρας ὁ ἴδιος, παρατηρεῖ στό «Προοίμιον» τοῦ ἔργου καί τά ἑξῆς: «Οἱ μακαριστοί Πατέρες οὗτοι  (δηλ. Βαρσανούφιος καί Ἰωάννης) ἀφῆκαν τήν ἱεράν ταύτην Βίβλον τους, ὡσάν μίαν κληρονομίαν πατρικήν εἰς τούς πνευματικούς υἱούς των … πρός διόρθωσιν καί ὠφέλειαν τῆς ψυχῆς καί συνειδήσεως τοῦ ἔσω ἀνθρώπου … Δεχθῆτε λοιπόν περιχαρῶς καί μετ’ ἐπιθυμίας, ἀδελφοί ἀγαπητοί, τήν ψυχωφελεστάτην αὐτήν Βίβλον καί συνεχῶς ταύτην ἀναγινώσκετε ἕκαστος ὁποίας τάξεως καί βαθμοῦ εἶναι· ἔστι γάρ χρησιμοτάτη καί εἰς Ἀρχιερεῖς καί εἰς Ἱερεῖς καί είς Ἄρχοντας καί εἰς Κριτάς, μάλιστα δέ εἰς Μοναχούς ἡσυχαστάς καί εἰς κοινοβιάτας καί ἁπλῶς εἰς ἀρχαρίους, εἰς μέσους καί εἰς τελείους· ἐξαιρέτως δέ εἰς ἀσθενεῖς καί πάσχοντας ἀπό διαφόρους πειρασμούς καί πάθη, καί διά τοῦτο χρειαζομένους παρηγορίαν ψυχικήν, διότι αὐτή λύει τά δύσλυτα ἐρωτήματα μέ μίαν διάκρισιν θαυμαστήν· αὐτή εἶναι διδάσκαλος τῆς ὑπομονῆς· ἐκριζώτρια τοῦ γογγυσμοῦ· μάχαιρα ἐκκοπτική τοῦ ἰδίου θελήματος· τῆς ἀνθρωπαρεσκείας τμητικώτατος πέλεκυς· τῆς ἀληθοῦς καί τελείας ταπεινώσεως ὑφηγήτρια, τοῦ ἀψηφίστου εἰσηγήτρια, τῆς μετανοίας διαλαλήτρια, τοῦ πένθους γεννήτρια καί τῆς τῶν ψυχῶν σωτηρίας καί ἐν Χριστῷ τελειότητος προξενήτρια» (τ.Α΄,  σ. 45-46).

 6) «Ἐπίσκεψις πνευματικοῦ πρός ἀσθενῆ», Ἀθήνα, ἐκδόσεις «ΥΠΑΚΟΗ», μέ «πρόλογο» και «εἰσαγωγή» τοῦ π. Βασιλείου Βολουδάκη.

 Ἀναφερόμεθα, τέλος, στό ἔργο αὐτό, πού ἀποδίδεται στόν Ἅγιο Νικόδημο, ἐπειδή τό θεωροῦμε σημαντικό ἀπό ἀπόψεως συμβουλευτικῆς, παρ’ ὅλο πού περί τῆς πατρότητός του ἔχουν διατυπωθῆ ἀντικρουόμενες – ἐξίσου ὅμως σημαντικές – «ἱστορικές» και «φιλολογικές» ἀπόψεις (Βλ. σχετικῶς Βασ. ΒΟΛΟΥΔΑΚΗ, Ὑπακοή, 2000,  G. ΜΑRNELLOS, Ἀνάλεκτα Βλατάδων 64, 2002, σ. 102 κ.ἑ., ἐπίσης Μητρ. Σουηδίας Π. ΜΕΝΕΒΙΣΟΓΛΟΥ, 1998, 203 κ.ἑ., 2000, 229 κ.ἑ.). Πιστεύουμε πώς ἡ σύντομη ἀναφορά στή θεματική τοῦ ἔργου αὐτοῦ, ἑνός πονήματος ἄλλωστε πού μορφολογικά καί νοηματικά στοιχεῖ στή δυναμική τῆς συμβουλευτικῆς τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου, παρά τήν ὅποια περί τῆς συγγραφικῆς πατρότητός του ἀσάφεια, μεγίστη ὠφέλεια θά προσπορίση στόν μελετητή τῆς συμβουλευτικης (θεωρίας καί πράξης) τῆς περιόδου ἐκείνης.

Ὁ συγγραφέας τοῦ βιβλίου διδάσκει μέ παιδαγωγική γνώση καί διάκριση στούς πνευματικούς πατέρες τήν τέχνη τῆς καθοδήγησης και τῆς συμβουλευτικῆς ὑποστήριξης τῶν ἀσθενῶν.

Τό βιβλίο αὐτό πού χαρακτηρίζεται ὡς «κοινόν ἰατρεῖον τῶν ψυχῶν μας», θά μπορούσαμε νά τό ὀνομάσουμε καί «ἐγχειρίδιο συμβουλευτικῆς – ποιμαντικῆς πόνου». Παρατηρεῖ ὁ συγγραφέας πώς τό μικρό αὐτό βιβλίο: «τό περισσότερον ὠφελεῖ καί τούς πνευματικούς πατέρας, διά τούς σοφούς καί εὔμορφους τρόπους ὁποῦ τούς διδάσκει, πῶς νά ἐπισκέπτωνται, καί νά διορθώνουν τούς χριστιανούς, καί μάλιστα τούς ἀσθενεῖς» (σ. 33).

«Οἱ Ἱερεῖς ἐκεῖνοι ὁποῦ διορίζονται οἰκονόμοι καί φροντισταί ψυχῶν ἀπό τούς ποιμένας τους ἔχουν χρέος νά ποιμαίνουν καί αὐτοί τά λογικά πρόβατα τοῦ Χριστοῦ, μέ τόν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου, μέ τήν Διδασκαλίαν τήν Χριστιανικήν, καί μέ τά Ἅγια Μυστήρια … Οἱ Ἱερεῖς ὁποῦ δέχονται αὐτήν τήν οἰκονομίαν, ἔχουν νά δώσουν λόγον εἰς τόν Θεόν, διά ὅλας ἐκείνας τάς ψυχάς ὁποῦ ἔχουν ὑποκάτω εἰς τήν κυβέρνησίν των. Καί βεβαιότατα ἡ ἐπιστασία ἡ πνευματική ὁποῦ ἔχουν ζητᾷ νά βοηθοῦν τούς ἀδελφούς τους εἰς τάς πνευματικάς τους χρείας, καί μάλιστα εἰς τήν μεγάλην τους καί ὑστερινήν ἀνάγκην, ὁποῦ εἶναι ἡ ὥρα τοῦ θανάτου …  Ποῖος ἠξεύρει, ἀνίσως καί ἐκείνην τήν ὥραν ἕνας ἁμαρτωλός μέ τήν καλήν συμβουλήν, καί κυβέρνησιν τοῦ σοφοῦ Ἱερέως, καί φρονίμου πνευματικοῦ, ἤθελε καθαρισθῇ ἀπό κάθε μολυσμόν ἁμαρτίας, καί ἤθελε κερδήσῃ τόν Παράδεισον, ὡσάν τόν ληστήν;» («περιθανάτια ποιμαντική») (σ. 35-38).

«Καί τότε ὁ πνευματικός πρέπει νά μεταχειρισθῇ κάθε ἐπιμέλειαν καί φρονιμάδα κατά τούς ἀσθενεῖς ὁποῦ εὑρίσκει («ἐξατομίκευση ἀγωγῆς», «προσωπική ἀγωγή», «κλινική παιδαγωγική»). Ἄν τύχῃ καί ὁ ἀσθενής εἶναι ἀξιωματικός καί μεγάλος ἄνθρωπος, δέν πρέπει νά τόν φοβηθῇ ὁ πνευματικός. Πάλιν ἄν τύχῃ καί εἶναι κανένας σκληροκάρδιος, δέν πρέπει νά θυμωθῇ … Ἀκόμα δέν πρέπει ὁ πνευματικός νά εἶναι πολυλόγος καί μεγαλόφωνος, διότι τοῦ συγχίζει τήν κεφαλήν, καί τοῦ αὐξάνει τό πάθος. Διά τοῦτο πρέπει νά λέγῃ εἰς τόν ἀσθενῆ ὀλίγα λόγια καί φρόνιμα, μέ τρόπον γλυκύν καί εὐάρεστον, καί μέ φωνήν μετρίαν καί ταπεινήν, ὁποῦ νά προξενῇ εὐλάβειαν καί εἰς τόν ἀσθενῆ καί εἰς τούς περιεστῶτας …» (σ. 40-42).

«Λοιπόν ὁ Ἱερεύς ἄς ἁρματωθῇ μέ μίαν ἀρκετήν προσευχήν, καί ἄς ζητήσῃ ἀπό τόν Θεόν βοήθειαν διά νά γένουν τά λόγιά του εὐπρόσδεκτα εἰς τόν ἀσθενῆ, καί νά κάμουν καρπόν μέ τήν χάριν τοῦ Ἁγίου Πνεύματος … Εἰ δέ καί ὁ ἀσθενής τύχῃ νά εἶναι εὐλαβής καί καλῆς ζωῆς ἄνθρωπος, πρέπει ὁ πνευματικός νά τόν δυναμώνῃ, καί νά τόν παρηγορᾷ μέ λόγια φρόνιμα, διά νά ὑποφέρῃ τό πάθος καί τό βάσανον ἐκεῖνο μέ μεγαλοψυχίαν, διατί εἶναι Σταυρός τοῦ Χριστοῦ, καί νά δοξάζῃ τόν Θεόν ….    

Καί ἐδῶ εἶναι χρεία ὁ Ἱερεύς νά μεταχειρισθῇ κάθε τρόπον, καί μέ φρονιμάδα νά κάμῃ κάθε ἐξέτασιν, καί ἄν τό καλέσῃ ἡ χρεία ἄς ἐπιτιμᾷ πλήν με τρόπον ἥμερον καί γλυκύν» (σ. 43-50).

Ἡ ἀναδρομή μας στήν εἰκόνα τοῦ ἰδανικοῦ πνευματικοῦ πατέρα, παιδαγωγοῦ καί συμβούλου, ὅπως αὐτή σκιαγραφεῖται στό ἔργο τοῦ ὁσίου Νικοδήμου, φέρει στό νοῦ μας ἀσκητικές μορφές πνευματικῶν πατέρων τῆς ἐποχῆς μας. Οἱ πατέρες αὐτοί, προικισμένοι μέ τό χάρισμα τῆς πνευματικῆς καθοδήγησης, υἱοθέτησαν τό ἡσυχαστικό ἦθος καί τήν ἀσκητική τῶν φιλοκαλικῶν καί συνέχισαν μέχρι τίς ἡμέρες μας τό παιδαγωγικό τους ἔργο. Ἔγιναν οἱ σύγχρονοι πνευματικοί πατέρες τῆς νεολαίας καί οἱ σύμβουλοι τῆς νεοελληνικῆς οἰκογένειας, συνεχίζοντας ἔτσι τήν παιδαγωγική παράδοση τῆς πνευματικῆς πατρότητας. Στό νοῦ μας παραμένουν ζωντανές οἱ φυσιογνωμίες τοῦ λογίου παιδαγωγοῦ Ἁγίου Νεκταρίου, τῶν ὁσίων πατέρων Ἀμφιλοχίου Μακρῆ, Φιλοθέου Ζερβάκου, Πορφυρίου, Παϊσίου, Ἰακώβου καί Σωφρονίου τοῦ Ἔσσεξ. Οἱ ἱερές μνῆμες ἀπό τήν ὁσιακή τους ζωή θά λειτουργοῦν πάντοτε στή συνείδησή μας παραμυθητικά καί θεραπευτικά.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ἁγίου ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ τοῦ Ἁγιορείτου, Συμβουλευτικόν Ἐγχειρίδιον, Βόλος, 1983, ε΄ ἔκδοση, τυπ. υἱῶν Σ. Σχοινᾶ.

Ἁγίου ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ τοῦ Ἁγιορείτου, Πνευματικά Γυμνάσματα, Θεσσαλονίκη, 1991, ζ΄ ἔκδοση, Β. Ρηγόπουλου.      

Ἁγίου ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ τοῦ Ἁγιορείτου, Φιλοκαλία τῶν Νηπτικῶν, μτφρ. Ἀ. Γαλίτη, ἐπιμέλεια Γ. Γαλίτη, τόμ. Α΄, Ἀθῆναι, 1989, γ΄ ἔκδοση.

Ἁγίου ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ τοῦ Ἁγιορείτου, Βαρσανουφίου και Ἰωάννου, κείμενα διακριτικά και ἡσυχαστικά, τόμ. Α΄- Γ΄, 1996-97, ἐκδ. «ἑτοιμασία», Ἱ. Μονή Τ. Προδρόμου, Καρέας. 

Ἁγίου ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ τοῦ Ἁγιορείτου, Ἐπίσκεψις πνευματικοῦ πρός ἀσθενῆ, Ἀθῆναι, ἐκδ. «Ὑπακοή», 1993.                                                                    

ΒΟΛΟΥΔΑΚΗ (Β.) πρωτοπρεσβυτέρου, Περί τῆς πατρότητος δύο ἀνωνύμων ἔργων Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου, Ἀθήνα,  ἐκδ. «Ὑπακοή», 2000.

ΘΕΟΚΛΗΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΑΤΟΥ, μοναχοῦ, Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορεί-της, Ἀθῆναι, 1978, β΄ ἔκδοσις.                                                                     

ΚΑΡΑΪΣΑΡΙΔΗ (Κ.) πρωτοπρεσβυτέρου, Ὁ Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιο-ρείτης καί τό λειτουργικό του ἔργο, Ἀθῆναι, 1998.                                                                     

ΚΟΛΙΤΣΑΡΑ (Ι.), Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης «Ἀκτῖνες» 16 (1953), 17 (1954).                                                                   

ΚΡΙΚΩΝΗ (Χ.), Ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης (1749-1809). «Πατερικά Μελετήματα», τόμ. Β΄, 2001, Θεσσαλονίκη, “University Studio Press”, σ. 35- 172.

ΚΡΟΥΣΤΑΛΑΚΗ (Γ.) Γιά μια ὀρθόδοξη Χριστιανική παιδαγωγική. «ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ», πορεία στήν τρίτη χιλιετία, τόμ. Β΄, 1996, ἔκδ. Ἱ. Μ. Κουτλουμουσίου, Ἅγιον Ὄρος, σ.  199-209.

ΚΡΟΥΣΤΑΛΑΚΗ (Γ.) Φιλοκαλική Αναγέννηση, ἡ παιδαγωγική της διάσταση. «ΠΟΡΕΥΘΕΝΤΕΣ …», χαριστήριος τόμος προς τιμήν τοῦ Ἀρχ. Ἀλβανίας Ἀναστασίου», Ἀθήνα, 1997, ἐκδ. Ἁρμός, σ. 287-303.

ΚΡΟΥΣΤΑΛΑΚΗ (Γ.) «Ὁ Γέρων Πορφύριος, πνευματικός πατέρας καί παιδαγωγός», Ἀθήνα, 2006, «Ἐν πλῷ», θ΄ ἔκδοση, ἐπαυξημένη.

ΜΑΡΝΕΛΛΟΥ (Γ.) πρωτοπρεσβυτέρου, Ὁ «Μεγαλόκοσμος» ἄνθρωπος κατά τον Ἅγιο Νικόδημο τόν Ἁγιορείτη ὡς βάση τῆς Ἑλληνικῆς ἀγωγῆς καί παιδείας, Ἅγιος Νικόλαος Κρήτης, 1990,   ἐκδ. Κέντρου Μελέτης Ὀρθοδόξου Πολιτισμοῦ.                                                                     

MARNELLOS (G.), Saint Nicodème L’ Hagiorite (1749-1809) maître et pédagogue de la nation Grecque et de l’Église Orthodoxe. «Ἀνάλεκτα Βλατάδων» 64, Θεσσαλονίκη, 2002, σσ. 102-116.                                                                     

ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ (Η.) Ἀρχ., Τό πολίτευμα τῶν χριστιανῶν, Θεσσαλονίκη, 1975,  ἐκδ. Π. Πουρναρᾶ.                                                                     

ΜΕΝΕΒΙΣΟΓΛΟΥ (Π.) Μητρ. Σουηδίας, Πεπλανημένη ἀπόδοσις ἔργου εἰς Ἅγιον Νικόδημον τόν Ἁγιορείτην. «Κληρονομία», 29, 1998, σσ. 203-210.

ΜΕΝΕΒΙΣΟΓΛΟΥ (Π.) Μητρ. Σουηδίας, Αὐθαίρετος ἀπόδοσις δύο ἔργων εἰς τόν Ἅγιον Νικόδημον τόν Ἁγιορείτην. «Κληρονομία», 31, 2000, σσ. 229-252.

ΜΠΙΛΑΛΗ (Ν.), μοναχοῦ, Ὅσιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης (1749-1809), Ἀθῆναι, 1969.                                                                     

ΠΑΠΟΥΛΙΔΗ (Κ.), Τό κίνημα τῶν Κολλυβάδων, ἐν Ἀθήναις, 1991, ἔκδοσις Β΄.                                                                     

ΡΑΝΤΟΒΙΤΣ (Ἀ.), Ἀρχ., Ἡ Φιλοκαλική Ἀναγέννησι τοῦ XVIII καί ΧΙΧ αἰ. καί οἱ Πνευματικοί Καρποί της, Ἀθῆναι, 1984, Ἱ. Γουλανδρῆ-Χόρν.

ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΙΔΟΥ (Β.), Ἡ πνευματική πατρότης κατά Συμεών τόν Νέον Θεολόγον, διδ. διατριβή, Θεσσαλονίκη, 1977,  ἐκδ. Πουρναρᾶ. 

WARE (Κ.), Ἡ ἐντός ἡμῶν Βασιλεία, μετ. Ἰ. Ροηλίδη, Ἀθήνα, 2000,  ἐκδ. Ἀκρίτας.                                                                    

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ Ο ΑΓΙΟΡΕΙΤΗΣ

 

Άγιος Νικόδημος και Κοσμάς ο Αιτωλός.

Μεταξύ των δύο αγίων υπάρχει στενή σχέση. Και οι δύο έζησαν στην περίοδο της τουρκοκρατίας και μάλιστα συνυπήρξαν για κάποιο διάστημα. Ο άγιος Νικόδημος γεννήθηκε το 1749, ενώ ο άγιος Κοσμάς μαρτύρησε το 1779. Δηλαδή ο άγιος Νικόδημος ήταν 30 ετών όταν μαρτύρησε ο άγιος Κοσμάς. Για 30 χρόνια συνυπήρχαν· δεν γνωρίζουμε κι αν είχαν προσωπικά συναντηθεί κάποτε. Πάντως ο άγιος Νικόδημος τον είχε ακουστά και συνέγραψε και τον βίο του στο «Νέο Μαρτυρολόγιο». Εκεί στο «Νέο Μαρτυρολόγιο» γράφει ο άγιος Νικόδημος κατά λέξη· «Ήτον δε η διδαχή του, καθώς ημείς αυτήκοοι αυτής εγενόμεθα, απλουστάτη, ωσάν εκείνη των αλιέων..». Άρα υπήρξε ακροατής του τουλάχιστον.  Ο Κοσμάς ο Αιτωλός μαρτύρησε 42 χρόνια πριν την επανάσταση του 1821 και ο Νικόδημος κοιμήθηκε το 1809 12 χρόνια πριν την επανάσταση. Και οι δύο ήταν Αγιορείτες μοναχοί και οι δύο έδρασαν σαν φωτιστές του γένους. Ο ένας κηρύττοντας προφορικά (διασώθηκαν οι διδαχές του και γραπτά), ο άλλος γράφοντας περισπούδαστα θεολογικά και εποικοδομητικά βιβλία. Επίσης ο άγιος Νικόδημος γεννήθηκε στη Νάξο και σπούδασε αρχικά στη σχολή της Νάξου, όπου διδάσκαλος ήταν ο αδελφός του Πατροκοσμά ο ιερομόναχος Χρύσανθος.

Η προσφορά του ως μοναχού.

Ο άγιος Νικόδημος είναι εξαίσιο και κορυφαίο παράδειγμα τι μπορεί να προσφέρει κάποιος στην Εκκλησία χωρίς να έχει κανένα αξίωμα και κανένα οφφίκιο. Υπήρξε απλούς μοναχός ασυνήθιστα όμως μορφωμένος. Δεν έγινε ούτε ιερεύς. Κι όμως το συγγραφικό του έργο, είναι τεράστιο και πολυμερές τον καθιέρωσε ως πατέρα και διδάσκαλο της Εκκλησίας και κατέστησε την προσφορά του τεράστια και διαχρονική. Ο καθηγητής της φιλοσοφικής σχολής του Στρασβούργου Αστέριος Αργυρίου παραλληλίζει την προσφορά του στο χώρο της εκκλησιαστικής γραμματείας με αυτήν του Αδαμαντίου Κοραή στο χώρο της αρχαιοελληνικής γραμματείας κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας. Δεν υπάρχει τομέας ή κλάδος της θεολογικής επιστήμης με το οποίο να μη έχει ασχοληθεί. Υπήρξε συγγραφεύς ικανώτατος, χαλκέντερος και παραγωγικότατος.

Στον εν γένει ερμηνευτικό τομέα η προσφορά του τεράστια.

Ερμήνευσε τις 14 επιστολές του Παύλου και τις 7 Καθολικές.

Ερμήνευσε επίσης το Ψαλτήριο.

Ερμήνευσε και σχολίασε και κωδικοποίησε τους κανόνες της Εκκλησίας συγγράφοντας το περίφημο και γνωστό σε όλους μας «Πηδάλιο». Επίσης συνέγραψε το περίφημο «Εξομολογητάριο» με οδηγίες για τους Πνευματικούς αλλά και για τους εξομολογούμενους.

Ερμήνευσε τους κανόνες που ψάλλονται στις δεσποτικές και θεομητορικές εορτές με το περίφημο «Εορτοδρόμιο». Ερμήνευσε την εννάτη ωδή της Θεοτόκου με το βιβλίο του «Κήπος χαρίτων». Ερμήνευσε τους Αναβαθμούς, τα μικρά εκείνα τροπάρια που ψάλλονται στον όρθρο της Κυριακής πριν το εωθινό ευαγγέλιο και είναι διαφορετικά για κάθε ένα από τους οκτώ ήχους, με το βιβλίο του «Νέα Κλίμαξ».

Στον τομέα της ηθικής έγραψε την «Χρηστοήθεια» που μιλά για το ήθος των χριστιανών και θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι η «Ηθική» της τουρκοκρατίας. Έγραψε επίσης το «Συμβουλευτικόν Εγχειρίδιον ή Περί της φυλακής των πέντε αισθήσεων», κατά παράκληση του εξαδέλφου του επισκόπου Ευρίπου Ιεροθέου.

Διακρίθηκε στο χώρο της πατρολογίας. Έγραψε την «Φιλοκαλία», μία ανθολογία με τη ζωή και την διδασκαλία διαφόρων νηπτικών πατέρων και τον «Ευεργεντινόν» με ανέκδοτα  από τη ζωή των πατέρων και των οσίων. Εξέδωσε τα έργα του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά τα οποία δυστυχώς χάθηκαν και διόρθωσε τα συγγράμματα του αγίου Συμεών του νέου θεολόγου. Διεσκεύασε επί το ορθοδοξώτερον και εξέδωσε τα δυτικά έργα «Αόρατος Πόλεμος» και τα «Πνευματικά Γυμνάσματα».

Στην αγιολογία διακρίθηκε με τον «Συναξαριστή» του, που σε 12 τόμους παρουσιάζει τη ζωή όλων των αγίων και με το «Νέον Μαρτυρολόγιον», όπου περιγράφει τους βίους των νεομαρτύρων, που άθλησαν στην περίοδο της τουρκοκρατίας. Έγραψε επίσης ακολουθίες σε πολλούς αγίους και μάλιστα σε νεομάρτυρες. Επίσης έγραψε το «Νέο Θεοτοκάριο».

Ασχολήθηκε με την λατρευτική ζωή και συνέγραψε το βιβλίο «Περί της συνεχούς θείας μεταλήψεως» το οποίο κατέστη το «ευαγγέλιο» των Κολλυβάδων.

Και πνευματικός οδηγός.

Την αξία του αγίου Νικοδήμου την κατανοούμε όχι μόνο από τα βιβλία που έγραψε αλλά και από όσα αναφέρει ο βιογράφος του, ιερομόναχος Ευθύμιος στον βίο που έγραψε για τον άγιο. Γράφει ότι «όλοι οι πληγωμένοι από τις αμαρτίες άφησαν τους αρχιερείς και τους πνευματικούς και όλοι έτρεχαν στον ρακένδυτο Νικόδημο, για να βρουν τη γιατρειά και παραμυθία από τα δεινά που τους βασάνιζαν.

Ο ίδιος ο πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε´, που βρισκόταν το 1800 εξόριστος στη μονή των Ιβήρων του Αγίου Όρους, παρέπεμπε τους εξομώτες χριστιανούς, που μετανοούσαν και προσέφευγαν σ’ αυτόν, διά στηριγμόν και συστηματική κατήχηση στον «Εκκλησίας απάσης θεόπνουν διδάσκαλον».

Και ό όσιος τους προέτρεπε όχι μόνο να μετανοήσουν αλλά και να μαρτυρήσουν. Και ερχόταν όχι μόνο από τα μοναστήρια και τις σκήτες και τα κελλία, αλλά και από διάφορες χώρες για να τον δουν και να παρηγορηθούν. Κι ήταν τόσο πολλοί, που αναγκαζόταν να παραπονείται για το πλήθος του κόσμου και να λέει πάμε πατέρες σε κανένα ερημονήσι να γλιτώσουμε από τον κόσμο».

Η ζωή του.

Η ταπείνωσή του δεν είχε όρια. «Εγώ είμαι το έκτρωμα», «εγώ είμαι το ψόφιο σκυλί», «εγώ είμαι το ουδέν», «ο άσοφος, ο απαίδευτος» έλεγε.

Ο Θεός τον είχε προικίσει με εξαιρετική μνήμη. Θυμόταν απέξω ολόκληρα κεφάλαια από τα βιβλία της Γραφής και των πατέρων της Εκκλησίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι το «Συμβουλευτικόν» το έγραψε στην Σκυροπούλα, που είναι ερημονήσι, χωρίς να έχει κοντά του βιβλία. Κι όμως είναι πλουσιώτατο σε αναφορές και παραθέσεις από συγγραφείς της θύραθεν και της κατά Θεόν σοφίας. Επίσης κάποτε το πρωί του Μ. Σαββάτου είπε τα πολλά αναγνώσματα της ημέρας απέξω χωρίς βιβλία.

Ήταν απλούς, ανεξίκακος, γλυκύς και χαρίεις, ακτήμων και πολύ απερίσπαστος. Ζούσε πολύ ασκητικά. Το φαγητό του ήταν ρύζι νερόβραστο, νερόμελο, ελιές και μουσκεμένα κουκκιά. Όποτε του φέρνανε ψάρια τα έδινε σε κάποιο γείτονά του και τα τρώγανε μαζί. Αλλά στα 57 του ήρθε σε τόση αδυναμία που ήθελε κάθε μέρα μαγειρεμένο φαγητό και κρασί, κι ενώ έτρωγε και έπινε δεν αισθανόταν καμμία δύναμη. Προς το τέλος της ζωής του τού πέσανε τα δόντια του και κουφάθηκε και λίγο. Το 1809 τον έπιασε και ημιπληγία στο δεξί του χέρι και την γλώσσα. Και στις 14 Ιουλίου «ανατέλλοντος του αισθητού ηλίου εις την γην, εβασίλευσε ο νοητός ήλιος της Εκκλησίας του Χριστού. Οι ακτίνες όμως των διδαχών του ακόμη φωτίζουν».

ΜΕΛΕΤΙΟΣ ΑΠ. ΒΑΔΡΑΧΑΝΗΣ

ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ

www.pmeletios.com

Προσευχή δοξολογική στόν Ἰησοῦ Χριστό, Ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου

Προσευχή δοξολογική στόν Ἰησοῦ Χριστό

 ( Ἅγιος Νικόδημος Ἁγιορείτης )

 

 

Ἰησοῦ, Σύ πού δημιούργησες τούς Ἀγγέλους καί εἶσαι Κύριος αὐτῶν τῶν ἀΰλων ὄντων πού Σέ δοξολογοῦν ἀσίγητα, Σέ δοξολογῶ, Ἰησοῦ, πού καλλώπισες ὅλα τά κτίσματα. Σ’ εὐχαριστῶ γιατί μέ τό λογικό πού μοῦ ἔδωσες, τά βλέπω καί τά χαίρομαι.

Ἰησοῦ, πού μ’ ἕνα Σου νεῦμα ἔφτιαξες τόν οὐρανό, ἐξομολογοῦμαι ὅτι μέ τό βάρος τῶν ἁμαρτιῶν μου, δέ μπορῶ νά σηκώσω τό βλέμμα νά τόν δῶ.

Ἰησοῦ, πού κατασκεύασες τόν ἥλιο καί τήν σελήνη, φώτισε τήν ψυχή μου.

Ἰησοῦ, πού διακόσμησες τόν οὐρανό μέ τ’ ἄστρα, κόσμησέ με, μέ τά χαρίσματά Σου.

Ἰησοῦ, πού ζωγράφισες τή γῆ μέ τά πολύχρωμα κι εὐωδιαστά λουλούδια, κάνε νά βλαστάνει κι ἡ ψυχή μου τά ἄνθη τῶν ἀρετῶν.

Ἰησοῦ πού ἔκανες νά βγάζουν τά δένδρα διάφορους ὡραίους καρπούς, πλούτισέ με, μέ τούς καρπούς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.

Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, δῶσε μας τόν καρπό τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ὁδήγησέ μας στήν Βασιλεία Σου!

Χαιρετισμοί Αγίου Νικοδήμου

Ως της ενθέου πολιτείας μύστην άριστον και ευσεβείας θεοφόρητον διδάσκαλον, η Ορθόδοξος γεραίρει σε Εκκλησία. Ουρανόθεν γαρ το χάρισμα δεξάμενος, καταυγάζεις τοις ενθέοις σου συγγράμμασι, τους βοώντάς σοι· χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Άγγελος εν τοις τρόποις, και πολύς εν τη γνώσει, Νικόδημε εν Άθω εδείχθης· (τρις) αγγελικήν γαρ έχων ζωήν, αγγελοπρεπεί φωνή διεσάφησας, τα εν πατράσι κείμενα, δι’ ων φωτίζεις τους βοώντας·

Χαίρε της Νάξου η ευκοσμία·
χαίρε του Άθω η δαδουχία.
Χαίρε των Πατρώων δογμάτων ανάπτυξις·
χαίρε των αγίων ρημάτων ανάλυσις.
Χαίρε ύψος της φρονήσεως και σοφίας ποταμός·
χαίρε βάθος θείας γνώσεως και αγάπης θησαυρός.
Χαίρε ότι εδείχθης γραμματεύς θεοφόρος·
χαίρε ότι τυγχάνεις ερμηνεύς θεηγόρος.
Χαίρε λαμπάς ηθών της σεμνότητος·
χαίρε πυρσός της άνω λαμπρότητος.
Χαίρε δι’ ου οι πιστοί βεβαιούνται·
χαίρε δι’ ου οι εχθροί εκπτοούνται.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Βίον καθηγνισμένον, εκ παιδός ανιχνεύων, ως βλάστημα ενθέων γονέων, την του κόσμου έλιπες αχλύν, και τω Σωτήρι Χριστώ ηκολούθησας, ω ακλινώς επόμενος, Νικόδημος ένθους εβόας·
Αλληλούϊα.

Γνώμη εν θεολήπτω, ως τρωθείς θείω πόθω, προσήλθες εν τω Όρει του Άθω, και δι’ εναρέτου αγωγής, προς όρη υψώθης τα αιώνια, κατά Δαβίδ Νικόδημε, ακούων παρ’ ημών ταύτα·

Χαίρε ζωής οσίας ταμείον·
χαίρε φωτός αΰλου δοχείον.
Χαίρε μοναζόντων του Άθω υπόδειγμα·
χαίρε ευσεβούντων απάντων εδραίωμα.
Χαίρε νους ο θεοδίδακτος ουρανίων εννοιών·
χαίρε στόμα θεοκίνητον θεοπνεύστων διδαχών.
Χαίρε ότι του κόσμου ολικώς εμακρύνθης·
χαίρε ότι εν Άθω προς τα άνω ιθύνθης.
Χαίρε χορού Οσίων εφάμιλλος·
χαίρε πιστών ο μέγας διδάσκαλος.
Χαίρε εχθρών καταπλήττων τας φρένας·
χαίρε ψυχάς στερεών ανειμένας.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Δόξαν την του Κυρίου, νοητώς κατοπτεύων, καθάρας σεαυτόν των προσύλων, των ουρανίων υφηγητής, ανεδείχθης θεορρήμον Νικόδημε, έργω και λόγω άπαντας, Θεώ ρυθμίζων τους βοώντας·
Αλληλούϊα.

Έχων σου την καρδίαν, τω πυρί φλεγομένην, του φόβου του Θεού ανενδότως, αγγελικήν μετήλθες ζωήν, και τας εν αυτή διατρανείς χάριτας, ως φωτισθείς τω Πνεύματι, Νικόδημε τοις εκβοώσι·

Χαίρε η στήλη της εγκρατείας·
χαίρε ο μύστης της απαθείας.
Χαίρε ο πτερώσας τον νουν προς ουράνια·
χαίρε ο πλουτήσας εκείθεν τα άρρητα.
Χαίρε χάριτος του Πνεύματος οίκος ο φωτοειδής·
χαίρε σκήνωμα πολύτιμον εναρέτου αγωγής.
Χαίρε ότι εκβλύζεις ποταμούς διδαγμάτων·
χαίρε ότι ξηραίνεις ρεύματα παθημάτων.
Χαίρε Χριστού πλουτήσας την έλλαμψιν·
χαίρε εχθρού νεκρώσας την έπαρσιν.
Χαίρε ρητών ψυχοτρόφων η λύρα·
χαίρε ωδών θεοσόφων κινύρα.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Ζηλωτής ένθους ώφθης, των Οσίων Πατέρων, νεκρώσας σεαυτόν τοις εν κόσμω, και διδασκάλων των ιερών, εκμαγείον και στόμα θεοκίνητον, πλουσία γαρ σοι δέδοται χάρις Νικόδημε, βοώντι·
Αλληλούϊα.

Ήνυσας θεοφρόνως την οσίαν ζωήν σου, ποικίλοις πειρασμοίς ομιλήσας, και ώσπερ χρυσός εν τω πυρί, δοκιμασθείς ταις θλίψεσι Νικόδημε, διδάσκαλος θεόσοφος, εν πράξει ώφθης τοις βοώσι·

Χαίρε ο νέος εν τοις Οσίοις·
χαίρε ο ένθους εν διδασκάλοις.
Χαίρε ο παιδεύων ημών την διάνοιαν·
χαίρε ο εκλύων Βελίαρ την άνοιαν.
Χαίρε λόγω τω της χάριτος ο ρυθμίζων τας ψυχάς·
χαίρε ξίφος τέμνων πάντοτε των παθών τας αφορμάς.
Χαίρε ότι καθαίρεις καρδιών τας κηλίδας·
χαίρε ότι εκφαίνεις θεϊκάς χορηγίας.
Χαίρε πυρσός σοφίας της κρείττονος·
χαίρε σκηπτός μανίας του χείρονος.
Χαίρε λαμπτήρ προς ζωής επιδόσεις·
χαίρε φωστήρ προς ενθέους υψώσεις.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Θεορρήμονα γλώσσαν, εσχηκώς θεηγόρε, τη άνωθεν πνοή κινουμένη, ρήματα αιωνίου ζωής, και τα εν θείοις πατράσιν, δυσέφικτα πανσόφως διετράνωσας, πάντας συγκινών Θεώ ψάλλειν·
Αλληλούϊα.

Ίνα αναπτερώσης τω Θεώ θεοφόρε, νοός σου τας κινήσεις απάσας, φυλακήν αισθήσεων στερράν, μετήλθες προς ην διδάσκεις τους θέλοντας, τυχείν θείας ενώσεως, εν τω βοάν σοι Πάτερ ούτω·

Χαίρε των θείων υποφήτης·
χαίρε της χείρω αγνοίας ρύστης.
Χαίρε της ενθέου αλείπτης ασκήσεως·
χαίρε ουρανίου εκφάντωρ φρονήσεως.
Χαίρε πλάτος θείας γνώσεως και σοφός υφηγητής·
χαίρε δέλτος θεοτύπωτος της του Πνεύματος φθογγής.
Χαίρε του Παρακλήτου το υπέρτιμον σκεύος·
χαίρε των Ορθοδόξων το θεόσδοτον σθένος.
Χαίρε κρατήρ ψυχοτρόφου νέκταρος·
χαίρε φωτός τρισηλίου έμπλεως.
Χαίρε κανών μονοτρόπων εν έργοις·
χαίρε εικών διδασκάλων εν λόγοις.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Κήπον θείων χαρίτων, την καρδίαν τελέσας, Νικόδημε τη ση πολιτεία, κήπον χαρίτων ως αληθώς, πεπλησμένον ευωδίας της χάριτος, την σην βίβλον ωνόμασε, εν η τρυφώντες εκβοώμεν·
Αλληλούϊα.

Λάμψας εν όρει Άθω, ως νεόφωτον άστρον, λαμπρύνεις την Χριστού Εκκλησίαν, των αρετών σου μαρμαρυγαίς, ουρανομύστα Νικόδημε Όσιε, εντεύθεν πυρσευόμενοι, τω φωτί σου αναβοώμεν·

Χαίρε το άστρον της Εκκλησίας·
χαίρε το φέγγος της ευσεβείας.
Χαίρε θεολόγων των πάλαι ανάπτυξις·
χαίρε των οθνείων δογμάτων κατάλυσις.
Χαίρε θείων παραδόσεων φύλαξ και μυσταγωγός·
χαίρε εναρέτων πράξεων, λαμπαδούχος ιερός.
Χαίρε ότι ελέγχεις διδαχάς κενοφώνους·
χαίρε ότι εκφαίνεις αρετάς θεοσδότους.
Χαίρε Θεού θεράπων θερμότατος·
χαίρε πιστών ατίνακτος πρόβολος.
Χαίρε λειμών παντοδαπούς σοφίας·
χαίρε φωστήρ της εν Χριστώ παιδείας.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Μένων εν Όρει Άθω, ώσπερ εν υπερώω , συντόνω προσευχή και νηστεία, την του Πνεύματος χάριν σοφέ, υπεδέξω μυστικώς σοι φοιτήσασαν, καθάπερ οι Απόστολοι, ων μιμητής ώφθης κραυγάζων·
Αλληλούϊα.

Νίκην τοις ευσεβέσιν, η ση διδασκαλία, παρέχει τοις πιστώς μελετώσι, Νικόδημε πάτερ ιερέ, κατά παθών και απάσης αιρέσεως, εν γαρ Αγίω Πνεύματι, ενεργεί αεί τοις βοώσι·

Χαίρε το νίκος των Ορθοδόξων·
χαίρε η πτώσις των κακοδόξων.
Χαίρε Εκκλησίας ο μέγας διδάσκαλος·
χαίρε των Αγίων των πάλαι εφάμιλλος.
Χαίρε ότι πλούτον έλιπες ημών βίβλων ιερών·
χαίρε παύεις άπασαν την πενίαν των παθών.
Χαίρε ουρανομήκης θεοφώτιστος στύλος·
χαίρε του Παρακλήτου ο ανέσπερος λύχνος.
Χαίρε πιστούς νεφέλη σκιάζουσα·
χαίρε λαμπάς τα κρείττονα λάμπουσα.
Χαίρε ο κήρυξ των θείων δογμάτων·
χαίρε η κρήνη αΰλων ναμάτων.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Ξενίζει τας εννοίας, των πιστών θεηγόρε, το πλήθος των σοφών συγγραφών σου, συ γαρ εν σοφία θεϊκή, και δυνάμει ουρανίω Νικόδημε, γράφεις και φθέγγη όσιε, και άπαντας προτρέπεις ψάλλειν·
Αλληλούϊα.

Όλην την Εκκλησίαν, θεουργά οία φώτα οι σοι θεοπαράδοτοι λόγοι, φωτίζουσι Πάτερ μυστικώς, και προς τελειοτέρων γνώσιν άγουσι, τους εν αυτοίς εγκύπτοντας, και βοώντάς σοι ομοφώνως·

Χαίρε η σάλπιγξ των απορρήτων·
χαίρε ο μύστης των ουρανίων.
Χαίρε γραμματεύ θεηγόρε του Πνεύματος·
χαίρε διδακτέ εκ της άνω εμπνεύσεως.
Χαίρε ότι θείον χύμά σοι δέδοται εξ ουρανού·
χαίρε ότι κεχαρίτωσαι εκ χειρός της του Θεού.
Χαίρε θεολογίας μυστικής η κιθάρα·
χαίρε θεηγορίας ουρανίου η νάβλα.
Χαίρε παθών εκτέμνων την άκανθαν·
χαίρε ψυχών καθαίρων την άροτραν.
Χαίρε Θεού ευσπλαγχνίας η γλώσσα·
χαίρε πιστών Ορθοδόξων η δόξα.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Προς αγώνας αλείφων, κατ’ εχθρών νοουμένων, Νικόδημε οσίων προσθήκη, αόρατον πόλεμον καλείς, ην σοφώς συνέγραψας βίβλον Άγιε, εκ ταύτης γαρ μανθάνομεν, Θεώ ανάγεσθαι βοώντες·
Αλληλούϊα.

Ρήσεις τας θεοπνεύστους και ωδάς τας πανσόφους, εις πλάτος αναπτύσσων και βάθος, των του Σωτήρος εορτών, την εν αυτοίς χάριν πάσιν παρέθηκας, δι’ ης ψυχαί ευφραίνονται, Νικόδημε, των σοι βοώντων·

Χαίρε ωδών ερμηνεύς των θείων·
χαίρε πυκτίς λογίαν αγίων.
Χαίρε επιπνοίας της θείας θησαύρισμα·
χαίρε Εκκλησίας Χριστού το ωράϊσμα.
Χαίρε Πνεύματος κειμήλιον και ταμείον αρετών·
χαίρε όργανον θεόπνευστον ύμνων των πνευματικών.
Χαίρε ότι καθαίρεις των πιστών τας καρδίας·
χαίρε ότι προρρέεις ζωηφόρους αρδείας.
Χαίρε ψυχών αλείπτης θεόσοφος·
χαίρε σεπτών Πατέρων ισότιμος.
Χαίρε νοός φυλακήν ο διδάσκων·
χαίρε χαράν μυστικήν ο εκλάμπων.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Στόματι θεηγόρω, και χειρί κινουμένη, του Πνεύματος τη χάριτι Πάτερ, των πνευματικών αναβαθμών, διασαφών εν πλάτει τα νοήματα, κλίμακα άλλην έστησας, τοις ποθούσιν Κυρίω ψάλλειν·
Αλληλούϊα.

Της σοφίας της θείας, κατά τον Σολομώντα, εδόθη σοι Νικόδημε χύμα, εντεύθεν διδάσκαλος σοφός, της Εκκλησίας ώφθης και περίβλεπτος, πάντα επί τα κρείττονα, παιδεύων Πάτερ τους βοώντας·

Χαίρε ο νους της θεολογίας·
χαίρε ο ρους της θεηγορίας.
Χαίρε ο χειμάρρους τρυφής της του Πνεύματος·
χαίρε ο εν λόγοις και έργοις υπέρλαμπρος.
Χαίρε ρήτωρ ο πολύσοφος των ρημάτων της ζωής·
χαίρε στόμα το μακάριον της του Πνεύματος φωνής.
Χαίρε ο φυτοκόμος αρετών ουρανίων·
χαίρε ο ριζοτόμος των εθνών των κακίστων.
Χαίρε θερμής προσευχής εναύλισμα·
χαίρε πιστών θεόσδοτον καύχημα.
Χαίρε Θεού υμνητά θεηγόρε·
χαίρε ημών οδηγέ θεοφόρε.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Υψώσας του νοός σου, προς Θεόν τας εφέσεις, νεκρώσας της σαρκός τας κινήσεις, και θείω φωτί καλαμφθείς, περιφανώς εν τω Άθω διέπρεψας, λόγω και έργω Όσιε, Θεώ ιθύνων τους βοώντας·
Αλληλούϊα.

Φέγγει του Παρακλήτου, των σοφών συγγραφών σου, η χάρις πανταχού καταλάμπει και αποπνέει εν ταις ψυχαίς, την μυστικήν ευωδίαν, Νικόδημε, δι’ ης παθών λυτρούμεθα, της δυσωδίας οι βοώντες·

Χαίρε το άνθος του Παραδείσου·
χαίρε ο δόναξ του Παρακλήτου.
Χαίρε μυροθήκη της θείας χρηστότητος·
χαίρε ευωδία ζωής καθαρότητος.
Χαίρε μύρον το πανεύοσμον της ασκητικής ζωής·
χαίρε άρωμα ουράνιον βιωτής πνευματικής.
Χαίρε ο μυστογράφος των αγίων δογμάτων·
χαίρε ο καλλιγράφος ιερών νοημάτων.
Χαίρε αυλός ασμάτων της χάριτος·
χαίρε χορού αγίων συνάριθμος.
Χαίρε ψυχών εδρασμός κλονουμένων·
χαίρε σοφός οδηγός Μοναζόντων.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Χάριν και οδηγίαν, προς οδούς σωτηρίας, και άπασαν ωφέλειαν θείαν, εν Αγίω Πνεύματι αεί, η των σων βίβλων πληθύς, ω Νικόδημε, παρέχουσι και άγουσι, προς θείαν δόξαν τους βοώντας
Αλληλούϊα.

Ψάλλοντες σοι τον ύμνον, ως διδάσκαλον μέγα, και θείον και σοφόν υπόφητην της Εκκλησίας σε του Χριστού, ω θεηγόρε τιμώμεν Νικόδημε, αλλά μη παύση Άγιε, πάντας φωτίζων τους βοώντας·

Χαίρε του Άθω το μέγα κλέος·
χαίρε της Νάξου το θείον εύχος.
Χαίρε Μοναζόντων φωστήρ ο αείφωτος·
χαίρε Ορθοδόξων πυρσός ο ακοίμητος.
Χαίρε τύπος και παράδειγμα θεολήπτων Μοναστών·
χαίρε γέρας και διάδημα ευλαβών ησυχαστών.
Χαίρε της Εκκλησίας αρραγέστατον τείχος·
χαίρε της ευσεβείας τηλαυγέστατος λύχνος.
Χαίρε δι’ ου καρπούμαι τα κρείττονα·
χαίρε δι’ ου εκτρέπω τα χείρονα.
Χαίρε της Απειρογάμου ο μύστης·
χαίρε των σων συνωνύμων προστάτης.
Χαίροις Πάτερ Νικόδημε.

Ω Νικόδημε Πάτερ, Όρους Άθω το θαύμα, και πάσης Εκκλησίας το κλέος (τρις) την παρούσαν ημών προσφοράν, ευμενώς προσδέχου και δίδου άπασι, φως θείον ικεσίαις σου, ως αν αεί Θεώ βοώμεν·
Αλληλούϊα.

Ως της ενθέου πολιτείας μύστην άριστον, και ευσεβείας θεοφόρητον διδάσκαλον, η Ορθόδοξος γεραίρει σε Εκκλησία. Ουρανόθεν γαρ το χάρισμα δεξάμενος, καταυγάζεις τοις ενθέοις σου συγγράμμασι, τους βοώντάς σοι·
Αλληλούϊα.

Ἅγ. Νικόδημος Ἁγιορείτης: «Περί συνεχοῦς Θείας Μεταλήψεως»

Ἅγ. Νικόδημος Ἁγιορείτης: «Περί συνεχοῦς Θείας Μεταλήψεως»

Μητροπολίτης Πράγας Χριστοφόρος

Το Μυστήριο της Θ. Ευχαριστίας κατά τον άγ. Νικόδημο

Το όνομα του αγίου Νικοδήμου Αγιορείτη συνδέεται στενά με το ησυχαστικό κίνημα των Κολυβάδων στα τέλη του 18ου αιώνα. Οι αντιπρόσωποι αυτού του κινήματος επέμεναν στην αναγέννηση της Πατερικής κατανόησης της Ορθόδοξης θεολογίας και πνευματικότητας. Και μάλιστα, σε στενή σχέση πάντα με τη λειτουργική ζωή της Εκκλησίας. Ο άγιος Νικόδημος είναι ένας από τους πιο διακεκριμένους αντιπροσώπους του κινήματος χάρη στο συγγραφικό του ταλέντο και στις εγκυκλοπαιδικές του ικανότητες να παραπέμπει με απόλυτη ακρίβεια σε έργα των Πατέρων. Προτρεπόμενος από τους πνευματικούς του αδελφούς ο Νικόδημος επιμελώς συντάσσει φιλοκαλικές συλλογές, επεξεργάζεται παλαιότερα πνευματικά κείμενα και τα μεταφράζει σε νεοελληνικό ιδίωμα.
Ένα από τα πιο γνωστά βιβλία του αγίου Νικοδήμου είναι το «Περί συνεχούς Θείας Μεταλήψεως». Η υπόθεση της «συνεχούς Θείας Μεταλήψεως» είναι από τα πιο καυτά θέματα του κινήματος των Κολυβάδων Πατέρων. Ένα τεράστιο μέρος από τους πιστούς στο 18ο αιώνα κοινωνούσαν μόνο μία φορά το χρόνο, οι μοναχοί του Αγίου Όρους μία φορά σε 40 ημέρες. Οι Κολυβάδες συνειδητοποίησαν ότι αυτή η πρακτική ισοδυναμεί με μία πνευματική απόσταση από την Παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Έτσι, ήταν προετοιμασμένοι ακόμη και για συγκρούσεις με την εκκλησιαστική ιεραρχία, για να συμβάλουν στην επιστροφή της πατερικής και αρχαίας πρακτικής της «συνεχούς μεταλήψεως».
Το βιβλίο «Περί συνεχούς Θείας Μεταλήψεως» εκδόθηκε πρώτη φορά στη Βενετία, ως ανώνυμο, το 1783, με την οικονομική υποστήρηξη του Ιταλού Αντωνίου Bartolli. Το βιβλίο φέρει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του αγίου Νικοδήμου, αλλά αυτός εργάστηκε μαζί με τον επίσκοπο Κορίνθου άγιο Μακάριο Νοταρά. Το 19ο και 20όαιώνα το ίδιο βιβλίο εκδόθηκε ακόμα μερικές φορές αλλά υπό το όνομα του αγίου Νικοδήμου. Οι τελευταίες εκδόσεις είναι στο Βόλο, το 1971, και την Αθήνα, το 1991. Με τη βοήθεια του εκδοτικού οίκου «Μυριόβιβλος» εκδόθηκε στη νεοελληνική γλώσσα το 2004 και το 2006.

Βασικά θέματα του βιβλίου

Α΄. Η πρώτη ενασχόληση του αγίου Νικοδήμου είναι η εξήγηση της Κυριακής προσευχής «Πάτερ ημών» η οποία φανερά φέρει ευχαριστιακό χαρακτήρα. Το «Πάτερ ημών» χωρίζεται σε τρία μέρη: α΄) δοξολογία του Θεού, β΄) ευχαρίστηση στο Θεό για τα αγαθά του, γ΄) προσευχές για την άφεση των αμαρτιών μας και άλλες παρακλήσεις, στο σύνολο επτά.

Εξηγώντας την Κυριακή Προσευχή, εφιστά μεγάλη προσοχή στη παράκληση για τον άρτον τον επισούσιον: «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν». Ευδήλως, κατανοεί την προσευχή ως προετοιμασία για τη θεία Ευχαριστία. Σ' αυτήν την περίπτωση, βασίζεται σε μία παραδεκτή από όλους κατανόηση αυτής της παράκλησης. Εμείς παρακαλούμε το Θεό για την τροφή μας, η οποία υποστηρίζει το σώμα μας και όχι για κάποια περίσσεια τροφίμων και τη συνδεδεμένη μ' αυτήν κοσμική ευπορία. Ο άγιος Νικόδημος θυμίσει στους αναγνώστες τα λόγια: «μην μαζεύετε πλούτη εδώ στη γη».

«Ο άρτος ο επιούσιος» κατά τον άγιο Νικόδημο έχει ακόμη ένα νόημα. Αυτό είναι ο λόγος του Κυρίου, όπως περιγράφεται στο Ευαγγέλιο: «...δεν τρέφει τον άνθρωπο μόνο ο άρτος, αλλά και καθένας λόγος ερχόμενος από το στόμα του Θεού».

Η πνευματική σημασία της έκφρασης «άρτος επιούσιος» εξηγείται σε ένα χωρίο: «Ο θείος λόγος, ολόκληρες η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη, παρουσιάζει τη διδασκαλία περί του Αγίου Πνεύματος. Από τη Γραφή σαν από πηγή, οι άγιοι πατέρες της Εκκλησίας αντλούν κρύο νερό για τη θεόπνευστη διδασκαλία τους, για να μας ενώσουν μ' αυτή. Γι' αυτό αποδεχόμαστε τη διδασκαλία και τα συγγράμματά τους σαν "άρτον τον επιούσιον". Αλλιώς η ψυχή μας θα πεθάνει από πείνα, επειδή θα της λείπει ο λόγος της ζωής. Θα πεθάνει ακόμη πριν έρθει ο θάνατος του σώματός μας, καθώς ο Αδάμ πέθανε όταν παραβίασε τις εντολές του Θεού».

Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης έχει κάνει ακόμη μία εξήγηση της ίδιας έκφρασης. «Επιούσιος» σημαίνει, κατ' αυτόν, το σώμα και το αίμα του Χριστού. Ο άγιος Νικόδημος επικυρώνει τη γνώμη του αναφέροντας πολλά χωρία από τα έργα των αγίων πατέρων της Εκκλησίας. Θα σημειώσουμε μόνο τα λόγια του αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού: «Η φράση τον άρτον ημών τον επιούσιον επισημαίνει την ύπαρξη του άρτου στους μέλλοντες αιώνες, δηλαδή μ' αυτόν τον άρτον τρέφουμε το σώμα μας. Έτσι ή αλλιώς ως άρτος επιούσιος αναδεικνύεται το σώμα του Κυρίου». Οι άγιοι πατέρες, όταν λένε τον άρτον τον επιούσιον, δεν αρνούνται τη σημασία του απλού άρτου για το χορτασμό του σώματος. Για τους χριστιανούς όμως είναι παρά πολύ σημαντική και η πνευματική τροφή, «για να ζήσουν πνευματική ζωή και για να μείνουν ακέραιοι από το δηλητήριο του Διαβόλου. Έτσι και ο Αδάμ αν δεν είχε φάει από το ψωμί του Διαβόλου, δεν θα πέθαινε ούτε πνευματικά ούτε σωματικά».

Η τρίτη, καθαρά ευχαριστιακή εξήγηση της σημασίας του «επιούσιου άρτου», έδωσε ευκαιρία στον συγγραφέα χρησιμοποιώντας το λόγο «σήμερον» να διερμηνεύσει την ανάγκη της συνεχούς μεταλήψεως. Λέμε στις προσευχές μας προς τον Κύριο: Τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν σήμερον. Αυτό το «σήμερον» έχει κατά τον άγιο Νικόδημο τριπλή σημασία. Α΄) Να κοινωνούμε κάθε μέρα, Β΄) Να κοινωνούμε κατά τη διάρκεια όλης της ζωής μας, και Γ΄) Να κοινωνούμε μάλιστα σ' αυτή τη ζωή».

Ο γραματικός μέλλοντας δεν είναι ούτε χθες, ούτε αύριο: υπάρχει μόνο μία ημέρα που διαρκεί εις τους αιώνες των αιώνων. Γι' αυτό μετά από το βάπτισμα χρειάζεται κατά τη διάρκεια όλης της ζωής μας να κοινωνούμε, να αποδεχόμαστε τα θεία μυστήρια – τον άρτον τον επιούσιον – για τον οποίο προσευχόμαστε στον ουράνιο Πατέρα μας.

Β΄. Το δεύτερο ζήτημα που απασχολεί το συγγραφέα επικεντρώνεται στη συνεχή θεία μετάληψη. Η Θεία Ευχαριστία όμως είναι θέμα που συναντάται και σε άλλα συγγράμματά του, π.χ. στο «Μυστικό Αγώνα». Σε αντίθεση με το «Περί Συνεχούς Θείας Μεταλήψεως», εδώ είναι πολύ πιο ασυμβίβαστος και εξηγεί τα βιβλικά, πατερικά και συνοδικά χωρία ως υποχρέωση των Ορθοδόξων Χριστιανών για τη συνεχή θεία μετάληψη. Περαιτέρω, αποδεικνύει πόσο απαραίτητη για τη σωτηρία μας είναι η συνεχής μετάληψη των Τιμίων Δώρων, η οποία επιπλέον ενισχύει και την αγάπη των πιστών στον Χριστό. Χριστιανός που κοινωνεί συνεχώς, βιώνει και την πραγματική ανάσταση (δηλαδή το προσωπικό του Πάσχα).

Αυτή τη θέση αναδεικνύουν και οι αναστάσιμες ευχές του αγίου Ιωάννη Χρυσοστόμου. «Πραγματικά, κατά τη διάρκεια της Σαρακοστής αποδεχόμασθε τρείς ή τέσσερεις φορές την εβδομάδα ή καλύτερα πόσες φορές θα θέλαμε τα άγια δώρα. Το Πάσχα δεν είναι νηστεία, το Πάσχα είναι η Θεία Μετάληψη σε κάθε Θεία Λειτουργία. Μάθε αυτή την αλήθεια και άκου τον θείο Παύλο που λέγει ότι το Πάσχα μας είναι ο Χριστός, ο οποίος έδωσε τον εαυτό του θυσία για μας με αγάπη. Κάθε φορά όταν δέχεσαι τα άγια δώρα, εορτάζεις το λαμπρό Πάσχα».

Συχνά η Θεία Μετάληψη καθαρίζει τη ψυχή και βοηθάει την υγεία μας: «Άκου χριστιανέ μου, πόσο αγαθότητα δέχεσαι από τη συνεχή θεία μετάληψη! Ιατρεύονται οι πληγές σου και αποδέχεσαι ολοκληρωτική θεραπεία».

Στο βιβλίο αυτό κρύβεται και η κατανόηση της Θείας Ευχαριστίας ως φάρμακο και της Θείας Μετάληψης ως θεραπεία της άρρωστης ψυχής και του σώματος. Αυτή η κατανόηση συνδέεται στενά με τη πατερική διδασκαλία για τη σημασία της ζωής εν Χριστώ. Ο συγγραφέας δεν αναπτύσσει το συγκεκριμένο θέμα, αλλά επισημαίνει πόσο σημαντικό είναι και πόσα μπορούν να λεχθούν πάνω σ' αυτό: «... όλη αυτή η υπερφυσική αγαθότητα για την οποία είπαμε μέχρι εδώ, δεσμεύει καθένα χριστιανό που έχει καθαρή συνείδηση με τα Θεία Μυστήρια του Ιησού Χριστού μας, αποδέχεται όμως και πολλά παραπάνω, αλλά εδώ δεν θα ασχοληθούμε λεπτομερώς μ' αυτό το θέμα...».

Γ΄. Στο βιβλίο του ο άγιος Νικόδημος δίνει μεγαλύτερη σημασία στους αντιλέγοντες κατά της συνεχούς Θείας Μετάληψης. Διαπραγματεύεται συστηματικά όλα τα γνωστά του επιχερτήματα κατά της συνεχούς μετάληψης και τα απορρίπτει ένα-ένα με σοβαρότητα και σεβασμό. Όπως και σε άλλες περιπτώσεις, χρησιμοποιεί επισταμένως εκλογή κατάλληλων χωρίων της Αγ. Γραφής, των αποστολικών και συνοδικών κανόνων και των έργων των αγίων Πατέρων.

Από τα 13 επιχειρήματα κατά της συνεχούς μετάληψης που βρίσκονται σ' αυτό το μέρος του βιβλίου, το σημαντικότατο είναι πως αυτή η πρακτική δεν είναι δόγμα της Εκκλησίας και γι' αυτό δεν πρέπει να τη ακολουθούμε. Ο άγιος Νικόδημος σ' αυτή τη σχέση αποδείχνει ότι η συνεχής θεία μετάληψη είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό από το δόγμα. Αυτή είναι εντολή του Θεού. Ο άγιος Νικόδημος επικυρώνει το λεγόμενο με τα λόγια του Κυρίου: «αυτό να πράττετε στην μνήμη Μου». Τα λόγια αυτά συνιστούν τον ευχαριστιακό κανόνα και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να κοινωνούμε κάθε μέρα έως του τέλους της ζωής μας, όπως έκαναν οι άγιοι Απόστολοι μετά την ίδρυση της Εκκλησίας. Η εντολή του Κυρίου έχει μεγαλύτερο βάρος από τα υπόλοιπα εκκλησιαστικά έθη. Αυτό διδάσκει ο άγιος Νικόδημος ακολουθώντας τους αγίους Πατέρες. Η πίστη του είναι κατεξοχήν Χριστοκεντρική και βρίσκεται στο πνεύμα των πατερικών σκέψεων.

Συμπέρασμα

Το βιβλίο του αγίου Νικοδήμου περί της συνεχούς θείας μεταλήψεως εισήγαγε εκείνη την εποχή μια διαφωνία στους εκκλησιαστικούς κύκλους του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η συνεχής μετάληψη δεν ήταν έθιμο στις τοπικές ορθόδοξες εκκλησίες τότε. Τελικά, μετά από πολλές συζητήσεις το βιβλίο πήρε την επίσημη ευλογία της Εκκλησίας και συστήθηκε ως «λίαν καλό και χρήσιμο». Αλλά ακόμη και σήμερα οι ιδέες του αγίου Νικοδήμου δεν γίνονται δεκτές χωρίς αμφιβολίες παντού στον Ορθόδοξο κόσμο και το ζήτημα της συνεχούς Θείας Μετάληψης ακόμη υφίσταται. Στους πιστούς ο άγιος Νικόδημος απευθύνει τα εξής λόγια: «Σας παρακαλώ από τα βάθη της καρδιάς μου και με αδελφική αγάπη, ξυπνήστε από το βαθύ ύπνο της αμέλειας και προσέξτε όταν γίνεται λόγος για τη συνεχή αποδοχή των τιμίων δώρων των Μυστηρίων του Χριστού».

Μετάφραση: Φώτης

(Πηγή: pemptousia.gr)

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΒΙΒΛΙΟΥ:

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΜΕΤΑΛΗΨΕΩΣ ΤΩΝ ΑΧΡΑΝΤΩΝ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ

του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου

Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος: όταν καλώς και αξίως μεταλαμβάνουν το ιερό και πανάγιο Σώμα του Κυρίου μας, αυτό γίνεται όπλο για όσους πολεμούνται και επαναστροφή για όσους έχουν απομακρυνθεί από τον Θεό. Ενδυναμώνει τους ασθενείς, ευφραίνει τους υγιείς, θεραπεύει τις ασθένειες, διαφυλάσσει την υγεία. Με τη Θεία Μετάληψη διορθωνόμαστε ευκολότερα και γινόμαστε περισσότερο μακρόθυμοι και υπομονετικοί στους πόνους και στις θλίψεις. Μας καθιστά περισσότερο θερμούς στην αγάπη, λεπτούς στη γνώση, πρόθυμους στην υπακοή, οξείς και γρήγορους στην ενέργεια των χαρισμάτων. Σε όσους δε δεν μεταλαμβάνουν συχνά συμβαίνουν τα αντίθετα, αφού δεν είναι σφραγισμένοι με το Τίμιο Αίμα του Κυρίου μας. Σφάζεται τότε το Πρόβατο και με το Τίμιο Αίμα Του σφραγίζονται η πράξη και η θεωρία, δηλαδή η έξη και η ενέργεια, οι παραστάδες των δικών μου θυρών, των κινήσεων του νοός. Αυτά ανοίγονται καλώς στη θεωρία και κλείνονται πάλι σαν θύρες από τη θεωρία των υψηλότερων και ακατάληπτων νοημάτων.

Ο θείος Κύριλλος Αλεξανδρείας λέει ότι με τη θεία Μετάληψη οι νοητοί κλέφτες, οι δαίμονες, δεν βρίσκουν την ψυχή μας άδεια, ώστε να μπουν σε αυτή μέσω των αισθήσεων. Πρέπει να εννοήσεις σαν θύρα της οικίας τις αισθήσεις. Μέσω αυτών εισέρχονται στην καρδιά οι εικόνες όλων των πραγμάτων και χύνεται σε αυτήν το άμετρο πλήθος των επιθυμιών. Ο προφήτης Ιωήλ ονομάζει αυτές τις αισθήσεις παράθυρα λέγοντας ότι από αυτά θα μπουν οι κλέφτες, επειδή δεν ήταν χτισμένα με το Τίμιο Αίμα του Χριστού. Ο Άγιος Κύριλλος λέει ακόμη πως με τη θεία Κοινωνία καθαριζόμαστε από κάθε ψυχική ακαθαρσία και λαμβάνουμε προθυμία και ζέση για τις αρετές. Το Τίμιο Αίμα του Χριστού όχι μόνο μας ελευθερώνει από κάθε φθορά, αλλά μας καθαρίζει και από κάθε ακαθαρσία που κρύβεται μέσα στην ψυχή μας. Δεν μας αφήνει να ψυχρανθούμε από την αμέλεια, αλλά μας κάνει ζέοντες και θερμούς στο Άγιο Πνεύμα.

Ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης επισημαίνει: τα δάκρυα και η κατάνυξη έχουν μεγάλη δύναμη. Πέρα όμως από όλα μαζί, η αγία Κοινωνία έχει μεγάλη δύναμη και ωφέλεια και από ό,τι βλέπω είσθε πολύ αμελείς σε αυτό το ζήτημα. Δεν προσέρχεστε στη θεία Μετάληψη. Απορώ και εξίσταμαι, γιατί σας βλέπω να κοινωνείτε μόνο την Κυριακή, ενώ δεν μεταλαμβάνετε αν τελείται Λειτουργία κάποια άλλη μέρα. Αυτά δε σας τα λέω, για να κοινωνείτε απλά και όπως έτυχε, δίχως προετοιμασία – ο Απόστολος γράφει να δοκιμάζει κανείς τη συνείδησή του και έτσι να τρέφεται από τον άγιο Άρτο και να πίνει από το θείο Ποτήριο. Όποιος μεταλαμβάνει ανάξια θα κατακριθεί, επειδή δε διακρίνει καλά, ώστε να ευλαβείται το άγιο Σώμα και Αίμα του Κυρίου. Μη γένοιτο. Σας λέω να κοινωνούμε συχνά, να καθαρίζουμε όσο μπορούμε τους εαυτούς μας με την επιθυμία μας και την αγάπη μας για τη θεία Κοινωνία και έτσι καθαροί να μεταλαμβάνουμε.

Βλέπεις το ανερμήνευτο χάρισμα; Όχι μόνο πέθανε για μας, αλλά προσέφερε ακόμη και τον Εαυτό Του στην αγία Τράπεζα για να Τον κοινωνούμε. Αν λοιπόν, αδελφοί μου, πράττουμε όπως μας προστάζουν οι άγιοι Πατέρες και κοινωνούμε συχνά, θα έχουμε συνεργό και βοηθό σε αυτήν την ολιγοχρόνια ζωή τη θεία Χάρη. Θα έχουμε συμβοηθούς τους αγγέλους του Θεού και ακόμη και τον ίδιο τον Δεσπότη των αγγέλων. Επιπλέον, θα αποδιώξουμε μακριά μας τους εχθρικούς δαίμονες, όπως λέει και ο θείος Χρυσόστομος (τόμος 13ος, σελ.580-583)· σαν λιοντάρια που αποπνέουν φωτιά, έτσι αναχωρούμε από την πνευματική εκείνη Τράπεζα των Μυστηρίων. Προκαλούμε φόβο στο διάβολο επειδή έχουμε μαζί μας ως κεφαλή τον Χριστό και την αγάπη που μας έδειξε. Αυτό το Αίμα λαμπρύνει τη βασιλική εικόνα της ψυχής μας, δηλαδή το νου μας, το λόγο και το πνεύμα. Αυτό το Αίμα γεννά κάλλος και υπερθαύμαστη ωραιότητα. Δεν αφήνει να απομακρυνθεί η ευγένεια και η λαμπρότητα της ψυχής, την οποία ποτίζει και τρέφει συνεχώς.

Αυτό το Αίμα, όταν μεταλαμβάνεται αξίως, καταδιώκει τους δαίμονες και τους απομακρύνει από εμάς, προσκαλεί όμως τους αγγέλους και τον Δεσπότη των αγγέλων. Αυτό συμβαίνει, επειδή οι δαίμονες φεύγουν από όπου δουν το Αίμα το Δεσποτικό, ενώ οι άγγελοι συντρέχουν και βοηθούν. Αυτό το Αίμα είναι η σωτηρία των ψυχών μας. Με αυτό χαίρεται η ψυχή, με αυτό καλλωπίζεται, με αυτό θερμαίνεται. Αυτό το Αίμα κάνει το νου μας περισσότερο λαμπρό και από τη φωτιά και την ψυχή μας πιο ωραία από το χρυσάφι. Όσοι μεταλαμβάνουν αυτό το Σώμα στέκονται μαζί με τους αγγέλους, αρχαγέλλους και τις άνω δυνάμεις, επειδή είναι ενδεδυμένοι με το φόρεμα το βασιλικό και έχουν μαζί τους πνευματικά όπλα. Ακόμη, όμως, δε σας είπα το μεγαλύτερο χάρισμα · όσοι μεταλαμβάνουν φορούν τον ίδιο τον Βασιλέα.

Ακούτε αδελφοί μου τι συμφορές παθαίνουν όσοι δεν μεταλαμβάνουν συχνά και απομακρύνονται από τα Μυστήρια; Ακούτε ότι δαιμονίζονται ή και μεταμορφώνονται σε κάποιο είδος αλόγων ζώων όπως τα παλιά χρόνια ο βασιλιάς Ναβουχοδονόσορας μεταμορφώθηκε σε βόδι; Και δίκαια υποφέρουν, διότι ενώ μπορούν να γίνουν από άνθρωποι θεοί κατά χάρη με τη συνεχή θεία Κοινωνία, δεν το θέλουν. Απομακρυνόμενοι όμως από τη θεία Μετάληψη χάνουν και την ανθρώπινη μορφή που έχουν, μετασχηματίζονται σε άλογα ζώα και παραδίνονται στην εξουσία του Σατανά, όπως λέει και ο ψαλμωδός «Ω Κύριε, ιδού, χάνονται εντελώς εκείνοι που απομακρύνονται από την Χάρη Σου» (Ψαλμός ΟΒ 27).

Μάλλον πρέπει να πω, ότι αν αιφνιδίως έρθει ο θάνατος σε εκείνους που αργοπορούν να μεταλάβουν και τους βρει ανέτοιμους χωρίς τη θεία Μετάληψη, τι άραγε θα γίνουν οι ταλαίπωροι; Πώς θα μπορέσουν να διέλθουν με ελευθερία τους τελωνάρχες δαίμονες του αέρος; Ποιο φόβο και τρόμο θα δοκιμάσει η ψυχή τους ενώ μπορούσαν να ελευθερωθούν από όλα αυτά με τη συχνή Κοινωνία, όπως έχει πει ο θείος Χρυσόστομος; Έλεος, Θεέ μου.

Όσοι μεταλαμβάνουν με καθαρά συνείδηση λίγο πριν το θάνατό τους τα άχραντα Μυστήρια, όταν πια εξέλθει η ψυχή τους, λόγω της χάρης της θείας Κοινωνίας, τους περικυκλώνουν οι άγγελοι και τους αναβιβάζουν στον ουρανό. Και συ αδελφέ μου, δε γνωρίζεις πότε θα έρθει ο θάνατος, σήμερα ή αύριο ή αυτή την ώρα. Πρέπει πάντοτε να είσαι κοινωνημένος και έτοιμος. Αν είναι θέλημα Θεού να ζήσεις ακόμα, με τη χάρη της θείας Κοινωνίας, θα περάσεις μια ζωή γεμάτη από χαρά, ειρήνη, αγάπη, συνοδευμένη και από όλες τις άλλες αρετές. Εάν πάλι είναι θέλημα Θεού να πεθάνεις, τότε με την αγία Κοινωνία θα περάσεις ελεύθερα από τα τελώνια των δαιμόνων που βρίσκονται στον αέρα, και θα κατοικήσεις με ανεκλάλητη χαρά στις αιώνιες μονές. Αφού με τη συχνή θεία Μετάληψη είσαι ενωμένος πάντοτε με τον γλυκύ Ιησού Χριστό, τον παντοδύναμο Βασιλέα, και εδώ θα ζήσεις μακάρια ζωή και όταν πεθάνεις, οι δαίμονες θα φύγουν μακριά σου αστραπιαία, ενώ οι άγιοι άγγελοι θα σου ανοίξουν την ουράνια είσοδο και θα σε πέμψουν με συνοδεία ως το θρόνο της μακαρίας Τριάδος.

Παρακλητικός Κανών στον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη Ποίημα Εἰρήνης Β. Πολυκρέτη, θεολόγου

Ὁ Ἱερεύς: Εὐλογητός ὁ Θεός ἠμῶν πάντοτε, νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων.
Ὁ Ἀναγνώστης: Ἀμήν.

Ψαλμός ρμβ΄ (142).
Κύριε, εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, ἐνώτισαι τήν δέησίν μου ἐν τή ἀλήθειά σου, εἰσάκουσόν μου ἐν τή δικαιοσύνη σου. Καί μή εἰσέλθης εἰς κρίσιν μετά τοῦ δούλου σου,
ὅτι οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιόν σου πᾶς ζῶν. Ὅτι κατεδίωξεν ὁ ἐχθρός τήν ψυχήν μου, ἐταπείνωσεν εἰς γῆν τήν ζωήν μου. Ἐκάθισε μέ ἐν σκοτεινοῖς ὡς νεκρούς αἰῶνος,
καί ἠκηδίασεν ἐπ’ ἐμέ τό πνεῦμά μου, ἐν ἐμοί ἐταράχθη ἡ καρδία μου. Ἐμνήσθην ἡμερῶν ἀρχαίων, ἐμελέτησα ἐν πάσι τοῖς ἔργοις σου, ἐν ποιήμασι τῶν χειρῶν σου ἐμελέτων.
Διεπέτασα πρός σέ τάς χεῖράς μου, ἡ ψυχή μου ὡς γῆ ἄνυδρος σοί. Ταχύ εἰσάκουσόν μου, Κύριε, ἐξέλιπε τό πνεῦμά μου. Μή ἀποστρέψης τό πρόσωπόν σου ἀπ’ ἔμου,
καί ὁμοιωθήσομαι τοῖς καταβαίνουσιν εἰς λάκκον. Ἀκουστόν ποίησον μοί τό πρωί τό ἔλεός σου, ὅτι ἐπί σοῖ ἤλπισα. Γνώρισον μοί, Κύριε, ὁδόν, ἐν ἡ πορεύσομαι, ὅτι πρός
σέ ἤρα τήν ψυχήν μου. Ἐξελού μέ ἐκ τῶν ἐχθρῶν μου, Κύριε, πρός σέ κατέφυγον, δίδαξον μέ τοῦ ποιεῖν τό θέλημά σου, ὅτι σύ εἰ ὁ Θεός μου. Τό πνεῦμά σου τό ἀγαθόν
ὁδηγήσει μέ ἐν γῆ εὐθεία, ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου, Κύριε, ζήσεις μέ. Ἐν τή δικαιοσύνη σου ἑξάξεις ἐκ θλίψεως τήν ψυχήν μου, καί ἐν τῷ ἐλέει σου ἐξολοθρεύσεις τούς
ἐχθρούς μου. Καί ἀπολεῖς πάντας τούς θλίβοντας τήν ψυχήν μου, ὅτι ἐγώ δοῦλος σου εἰμι.

Καί εὐθύς τό, Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου, ἐξ ἑκατέρων τῶν Χορῶν, ὡς ἕξης:
Ἦχος δ΄.
Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Στίχ. α΄. Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίω, καί ἐπικαλεῖσθε τό ὄνομα τό ἅγιον αὐτοῦ.
Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Στίχ. β΄. Πάντα τά ἔθνη ἐκύκλωσαν μέ, καί τῷ ὀνόματι Κυρίου ἠμυνάμην αὐτούς.
Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου.
Στίχ. γ΄. Παρά Κυρίου ἐγένετο αὔτη, καί ἔστι θαυμαστή ἐν ὀφθαλμοῖς ἠμῶν.
Θεός Κύριος, καί ἐπέφανεν ἠμίν, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου. χριστιανος.gr

Εἴτα τά παρόντα Τροπάρια.
Ἦχος δ΄. Ὁ ὑψωθεῖς ἐν τῷ Σταυρῶ.
Ἐν τοῖς Πατράσιν ὁ κλεινός θεολόγος, τῆς Ἐκκλησίας ἡ θεομουσος σάλπιγξ, τῶν μοναζόντων καύχημα, ἠμῶν ὁδηγός, ὕψωσον τούς ἀγαπώντας σέ, εἰς Θεόν, ὄντας χαμερπεῖς,
τῷ ἀετοπτέρω σου νοί καί θεοσόφω, τοῦ ἀπολαῦσαι δόξης θεϊκῆς τρισυποστάτου, Νικόδημε ὅσιε.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Θεοτοκίον.
Οὐ σιωπήσομεν πότε, Θεοτόκε, τάς δυναστείας σου λαλεῖν οἱ ἀνάξιοι, εἰ μή γάρ σύ προΐστασο πρεσβεύουσα, τίς ἠμᾶς ἐρρύσατο ἐκ τοσούτων κινδύνων;
Τίς δέ διεφύλαξεν ἕως νῦν ἐλευθέρους; Οὐκ ἀποστῶμεν, Δέσποινα, ἔκ σού, σούς γάρ δούλους σώζεις ἀεί, ἐκ παντοίων δεινῶν.

Ψαλμός Ν΄ (50).
Ἐλέησον μέ ὁ Θεός κατά τό μέγα ἔλεός σου, καί κατά τό πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου, ἑξάλειψον τό ἀνόμημά μου. Ἐπί πλεῖον πλῦνον μέ ἀπό τῆς ἀνομίας μου, καί ἀπό τῆς
ἁμαρτίας μου καθάρισον μέ. Ὅτι τήν ἀνομίαν μου ἐγώ γινώσκω, καί ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιον μούεεστι διά παντός. Σοί μόνω ἥμαρτον, καί τό πονηρόν ἐνώπιόν σου ἐποίησα,
ὅπως ἄν δικαιωθῆς ἐν τοῖς λόγοις σου, καί νικήσης ἐν τῷ κρίνεσθαι σέ. Ἰδού γάρ ἐν ἀνομίαις συνελήφθην, καί ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησε μέ ἡ μήτηρ μου. Ἰδού γάρ ἀλήθειαν
ἠγάπησας, τά ἄδηλα καί τά κρύφια της σοφίας σου ἐδήλωσας μοί. Ραντιεῖς μέ ὑσσώπω, καί καθαρισθήσομαι, πλυνεῖς μέ, καί ὑπέρ χιόνα λευκανθήσομαι. Ἀκουτιεῖς μοί
ἀγαλλίασιν καί εὐφροσύνην, ἀγαλλιάσονται ὀστέα τεταπεινωμένα. Ἀποστρεψον τό πρόσωπόν σου ἀπό τῶν ἁμαρτιῶν μου, καί πάσας τάς ἀνομίας μου ἑξάλειψον. Καρδίαν
καθαράν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ Θεός, καί πνεῦμα εὐθές ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου. Μή ἀπορρίψης μέ ἀπό τοῦ προσώπου σου, καί τό Πνεῦμα σου τό ἅγιον μή ἀντανέλης
ἀπ’ ἐμοῦ. Ἀπόδος μοί τήν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου, καί πνεύματι ἠγεμονικῶ στήριξον μέ. Διδάξω ἀνόμους τάς ὁδούς σου, καί ἀσεβεῖς ἐπί σέ ἐπιστρέψουσι. Ρύσαι μέ
ἐξ αἱμάτων ὁ Θεός, ὁ Θεός τῆς σωτηρίας μου, ἀγαλλιάσεται ἡ γλῶσσά μου τήν δικαιοσύνην σου. Κύριε, τά χείλη μου ἀνοίξεις, καί τό στόμα μου ἀναγγελεῖ τήν αἴνεσίν σου.
Ὅτι, εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἄν, ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Θυσία τῷ Θεῶ πνεῦμα συντετριμμένον, καρδίαν συντετριμμένην καί τεταπεινωμένην, ὁ Θεός, οὐκ
ἐξουδενώοει. Ἀγάθυνον, Κύριε, ἐν τή εὐδοκία σου τήν Σιῶν καί οἰκοδομηθήτω τά τείχη Ἱερουσαλήμ. Τότε εὐδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης, ἀναφοράν καί ὁλοκαυτώματα.
Τότε ἀνοίσουσιν ἐπί τό θυσιαστήριόν σου μόσχους.

Εἴτα ψάλλομεν τόν Κανόνα, οὗ ἡ ἀκροστιχίς: «Τόν Νικόδημον Ἁγιορείτην ἰκετεύομεν»
Ὠδή ἅ΄
Ἦχος πλ. δ΄. Ὑγρᾶν διοδεύσας.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Τή θεία ἀγάπη πυρακτωθεῖς, νοί καί καρδία, ἀγαπήσας τόν Ἰησοῦν, τά ὕψη τοῦ Πνεύματος ἐν Ἄθω, ὡς ὑψιπέτης ἀνῆλθες, Νικόδημε.

Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ὁ θεῖος τῆς Νάξου καί εὐκλεής, Νικόδημος μέγας, οἰκουμένης ὁ φωταυγής ἀστήρ, ὁ λαμπρότατος φωτίζει, τά τῆς ψυχῆς καί τοῦ νοῦ μου ἀπόκρυφα. χριστιανος.gr

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ναξίας τό καύχημα τό τερπνόν, πρός σέ καταφεύγω, καί προσπίπτω σοί ἐκτενῶς, τήν Νάξον περισκεπε εὐχαίς σου, ὡς παρρησίαν σύ ἔχων πρός Κύριον.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Νοός μου τό σκότος τό ζοφερόν, πρός σέ καταφεύγω, καί προσπίπτω σοί ταπεινῶς, διαλυσον, Κόρη Θεομῆτορ, καί φωτισμόν διανοίας μοί δώρησαι.

Ὠδή γ΄. Οὐρανίας ἁψίδος.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ἰοβόλον τόν ὄφιν, καταβαλῶν, Ὅσιε, καί ἀγωνισθεῖς ἐλαμπρύνθης τή θεία χάριτι, τή παρρησία σου, ἐκδυσωπῶν τόν Δεσπότην, τάς δεήσεις ἴθυνον τοῦ ἐλεῆσαι μέ.
xristianos.gr
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Καταθέτω σοί, πάτερ, τόν ψυχικόν τάραχον, καί τῆς βοηθείας σου χείρα τάχιστα ἔκτεινον, ὅτι, Νικόδημε, τόν ἀρχηγόν τῆς γαλήνης, τόν Χριστόν ἐδόξασας τόν σέ δοξάσαντα.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ὁ θεοσοφός νοῦς σου, ἑρμηνευτής ἄριστος, ἀγγελοειδῶς ἐκινήθη θείοις συγγράμμασι, ταῦτα ἠρμήνευσας, ὡς γραμματεύς θεοφόρος, καί αὐτῶν τῷ πνεύματι τόν νοῦν μου φώτισον.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Δωρεῶν πεπλησμένη, καί ἀρετῶν γέμουσα, τή καθαρωτάτη ζωή σου δίδως παράδειγμα, καί πρός οὐράνια, ἀνυψωθεῖσα πρεσβεύεις, διά τοῦτο, Παναγνέ, ἔχω προστάτιν σέ.

Αἴτησις ὑπό τοῦ ἱερέως. Εἴτα Κάθισμα. Ἦχος β΄. Τά ἄνω ζητῶν.
Εὐχή τόν ἐχθρόν κατέβαλες, Νικόδημε, ὑψώσας τόν νοῦν λειμῶσι κατετρύφησας τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Θεοφόρε ὅσιε, πρέσβευε, ὡς παρρησίαν ἔχων πρός Χριστόν, Θεῶ καί ἠμᾶς ὑψοῦσθαι πάντοτε.

Ὠδή δ΄. Εἰσακήκοα, Κύριε.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ἡ τοῦ πνεύματος ἄσκησις, καί τό ταπεινόν της καρδίας, Ὅσιε, σέ κατέστησαν θεόφιλον, καί χριστιανῶν μεσίτην τέλειον.

Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν. χριστιανος.gr
Μιμνησκόμενοι ἅπαντες, τῶν ἁμαρτιῶν ἠμῶν, ἰκετεύομεν, τόν Σωτήρα ταῖς πρεσβείαις σου, διασῶσαι πάντας τούς ὑμνοῦντας σέ.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ὀρθοδόξων τό καύχημα, καί τῶν μοναζόντων τό ἐγκαλλώπισμα, ἰκετεύομεν σέ, Ὅσιε, τούς τιμώντας σέ σκέπειν ἀείποτε.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Νῦν ἰδόντες τάς χάριτας καί τάς δωρεᾶς σου, μόνη πανύμνητε, τή πρεσβεία σου προστρέχομεν, ἴνα πάντες σκέπη σου φρουρώμεθα.

Ὠδή ἐ΄. Φώτισον ἠμᾶς.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ἄνακτα Θεόν, ὑπηρέτησας, Νικόδημε, ὡς δοῦλος τέλειος ἰδρῶσι χαρᾶς, καί εὐφροσύνη τῆς καρδίας σου ἐλάτρευσας.

Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Γόνιμος ἠμίν ἡ σπορά σου ἀνεδείχθη, σοφέ, τῆς οὐρανίου μακαριότητος, κατατρυφῶντες τῶν θείων βιβλίων σου, γευόμεθα.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι. χριστιανος.gr
Ἴθυνον ἠμᾶς, πρός τόν Κύριον, Νικόδημε, τοῦ συγχωρῆσαι τάς ψυχᾶς ἤμων, καί φῶς λαβόντες τῷ πνεύματι λαμπρυνθήσεσθαι.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Ὄντως οἱ πιστοί, οὐ δυνάμεθα ὑμνῆσαί σου τά μεγαλεία, Θεονύμφευτε Ἁγνή, ἀλλά τή σκέπη καί πρεσβεία σου προστρέχομεν.

Ὠδή στ΄. Τήν δέησιν ἐκχεῶ.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ρακώδης εἰς Σκυροπούλαν ἔζησας, δεκελλίτης, σκαπανεύς, ὡς χειρώναξ, ἀλλ’ ἐν καρδία σου ἔφερες, Πάτερ, ἐν εὐφροσύνη ἀγάπης τόν Κύριον, λατρεύσας πόθω τῷ Θεῶ,
ἐδοξάσθης, Νικόδημε ὅσιε. χριστιανος.gr

Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ἐν Πνεύματι, τῷ Ἁγίω ἔγραψας, τάς πολλᾶς σωτηριώδεις σου βίβλους, ἄς ἀναγνῶντες πλουτίζομεν πάντων, τῶν τοῦ Θεοῦ χαρισμάτων καί Πνεύματος, δεόμεθα ταλις σαῖς εὐχαῖς,
τοῦ Κυρίου λυτρώσασθαι ἅπαντας.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ἰσχύσας τῷ πνεύματί σου, Ὅσιε, κατεπόνεις τό σόν σῶμα τοῖς κόποις, καί θεηγόρος Διδάσκαλος λάμψας, ἐχειραγώγεις τούς πάντας πρός Κύριον, Νικόδημε, καί νῦν ἠμῶν, τάς
καρδίας καί τόν νοῦν χειραγώγησον.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Τήν μόνην τῶν γυναικών πανάμωμον, πεπλησμένην Πνεύματος Ἁγίου, τήν Μαριάμ ἰκετεύσομεν πάντες, τήν τόν Σωτήρα τοῦ κόσμου κυήσασαν, διδόναι ἠμίν δωρεᾶς, ἄς καί ἔλαβε
Πνεύματος χάριτι.
Διασωσον τούς ὑμνητᾶς σου, Νικόδημε θεοφόρε, ὅτι χάρισιν ὁ Θεός πολλαῖς σέ ἐκόσμησε, παρέχων σοί δύναμιν προστατεύειν.
Ἄχραντε, ἡ διά Λόγου τόν Λόγον ἀνερμηνεύτως, ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τεκοῦσα δυσώπησον, ὡς ἔχουσα μητρικήν παρρησίαν. χριστιανος.gr



Αἴτησις καί τό Κοντάκιον.
Ἦχος πλ. δ΄. Τή ὑπερμάχω.
Τόν ὑψιπέτην, οὐρανίων μύστην ἄριστον, τῶν θεοσόφων συγγραμμάτων τόν Διδάσκαλον, Ἐκκλησίας τό ἑδραίωμα καί τεῖχος, τήν φιλέρημον τρυγόνα, καλλικέλαδον, ἀνυμνοῦμεν οἱ πιστοί καί γεραίρομεν, ἁγιώτατε, χαίροις πάτερ Νικόδημε.

Καί εὐθύς τό Προκείμενον.
Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τοῦ Ὅσιου αὐτοῦ (δίς).
Στίχ. Τό στόμα μου λαλήσει σοφίαν καί ἡ μελέτη τῆς καρδίας μου σύνεσιν.
Τίμιος ἐναντίον Κυρίου ὁ θάνατος τοῦ Ὅσιου αὐτοῦ.

Ὁ Ἱερεύς:Καί ὑπέρ τοῦ καταξιωθῆναι ἠμᾶς τῆς ἀκροάσεως τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου...
Ὁ Χορός: Κύριε, ἐλέησον (ἐκ γ΄)
Ὁ Ἱερεύς: Σοφία, ὀρθοί, ἀκούσωμεν τοῦ ἁγίου Εὐαγγελίου. Εἰρήνη πάσι.
Ὁ Χορός: Καί τῷ πνεύματί σου.
Ὁ Ἱερεύς. Ἐκ τοῦ κατά Ματθαῖον, ἁγίου Εὐαγγελίου, τό Ἀνάγνωσμα. Προσχωμεν.
Ὁ Χορός: Δόξα σοί, Κύριε, δόξα σοί.

Ὁ Ἱερεύς.
Εἶπεν ὁ Κύριος τοῖς ἑαυτοῦ μαθηταῖς. Πάντα μοί παρεδόθη ὑπό τοῦ Πατρός μου, καί οὐδείς ἐπιγινώσκει τόν Υἱόν, εἰ μή ὁ Πατήρ, οὐδέ τόν Πατέρα τίς ἐπιγινώσκει, εἰ μή ὁ Υἱός
καί ὤ ἐάν βούληται ὁ Υἱός ἀποκαλύψαι. Δεῦτε πρός μέ πάντες οἱ κοπιῶντες καί πεφορτισμένοι, καγῶ ἀναπαύσω ὑμᾶς. Ἄρατε τόν ζυγόν μου ἐφ’ ὑμᾶς καί μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ,
ὅτι πράος εἰμι καί ταπεινός τή καρδία, καί εὐρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν, ὁ γάρ ζυγός μου χρηστός καί τό φορτίον μου ἐλαφρόν ἐστιν.
Ὁ Χορός: Δόξα σοί, Κύριε, δόξα σοί.
xristianos.gr
Ἦχος β΄.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ταῖς τού σου Ὁσίου, πρεσβείαις Ἐλεῆμον, ἑξάλειψον τά πλήθη τῶν ἐμῶν ἐγκλημάτων.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Ταῖς τῆς Θεοτόκου, πρεσβείαις Ἐλεῆμον, ἑξάλειψον τά πλήθη τῶν ἐμῶν ἐγκλημάτων.
Στίχ. Ἐλέησον μέ, ὁ Θεός, κατά τό μέγα ἔλεός σου καί κατά τό πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἑξάλειψον τό ἀνόμημά μου.

Προσόμοιον, Ἦχος πλ. β΄. Ὅλην ἀποθέμενοι...
Νάξιε Νικόδημε, τή σή ἐνθέω πορεία, ἀνεδείχθης Ὅσιος, καί ὡς ἄστρον ἔλαμψας ἐν ταῖς βίβλοις σου, χάριν γάρ ἔλαβες, μύστης χρηματίσας, τῶν χαρίτων τοῦ Παντάνακτος.
Λόγοις καί πράξεσι γέγονας διδάσκαλος, Ὅσιε. Ὅθεν μυσταγωγούμενοι, τοῖς σοφοίς σου λόγοις κραυγάζομεν. Πρέσβευε Κυρίω, ὑπέρ τοῦ φωτισθῆναι τούς πιστούς, καί
μελετώντας τάς βίβλους σου, θείας δόξης τεύξασθαι.

Ὁ Ἱερεύς: Σῶσον, ὁ Θεός, τόν λαόν σου...
Ὁ Χορός: Κύριε, ἐλέησον (12 φορᾶς).
Ὁ Ἱερεύς: Ἐλέει καί οἰκτιρμοῖς...
Ὁ Χορός: Ἀμήν.

Καί εἴτα ψάλλονται αἵ λοιπαί ὠδαί τοῦ Παρακλητικοῦ Κανόνος.
Ὠδή ζ΄. Οἱ ἐκ τῆς Ἰουδαίας.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ἡ θεόπνευστος σκέψις, τῆς σοφίας λειμώνα, κατευωδέστατον, ἐκ μύρου τοῦ Ἁγίου, ταῖς χάρισι καί γνώσει ἐνεφύτευσεν, Ὅσιε. Τῶν χαρισμάτων τῶν σῶν, ἠμεῖς κατατρυφῶμεν.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Νικοδήμου τά ἔργα, βιοτής ἀναγλύφου, ἠμᾶς εὐφραίνουσι, ἐμπνέουσι τοῖς μύσταις, τόν Κύριον ζητῆσαι, καί ἐν πίστει προσεύξασθαι, καί εὐλογῆσαι Θεόν, τόν σώζοντα τόν κόσμον.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ἰσχυρῶς ἠγωνίσθης, καί δικαίως ἐστέφθης, τῷ τοῦ ἀγῶνός σου, στεφάνω ἀφθαρσίας, διό καί παρρησία, ὡς σύ ἔχεις πρός Κύριον, καθικετεύειν αὐτόν, ἠμᾶς ἐλεηθῆναι.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Κυρία τῶν Ἀγγέλων, καί ἠμῶν προστασία, Θεογεννήτρια, ὡς ἔχεις ἐξουσίαν, ἀνθρώποις καί Ἀγγέλοις, προστατεύειν δεόμεθα, καί τῶν παντοίων κακῶν, ἠμᾶς ἐλευθερῶσαι.

Ὠδή ἡ΄. Τόν βασιλέα τῶν οὐρανῶν.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Ἐμεγαλύνθης τή ἀρετή καί ἀσκήσει, καί ἠμίν συγγραφᾶς σου ἀφήκας, ὅθεν σέ, Πάτερ, δικαίως ἀνυμνοῦμεν.

Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Τῶν χαρισμάτων τῶν θεϊκῶν σύ πλουτήσας, ὡς φωστήρ ἀνέτειλας ἀνθρώποις, διό δυσωποῦμεν, σόν φωτισμόν παρέχειν.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ἐκ τῶν γήινων καί χαμερπῶν ἐξυψώθη ἡ ψυχή καί τό σῶμα σου, Πάτερ, ὅθεν σου ὑμνοῦμεν τούς ἄθλους καί τόν βίον.
Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Ὑπέρ Ἀγγέλους τιμιωτέρα κατέστης, ὡς χαρίτων πεπλησμένη, Παρθένε, ὅθεν ὑπό σκέπην τήν σήν ἠμᾶς φυλάττεις.

Ὠδή θ΄. Κυρίως Θεοτόκον.
Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Οὐράνιον τόν βίον, ἔζησας ἐν Ἄθω, ἀναδειχθεῖς θεοφόρος σύ, Ὅσιε, καί τή ἀσκήσει ἀνέβης ἁγίαν κλίμακα.

Ὅσιέ του Θεοῦ, πρέσβευε ὑπέρ ἠμῶν.
Μαρτύρων καί ὅσιων, ὕμνησας τόν βίον, εἰς τάς σᾶς βίβλους τοῖς λόγοις σου, Ὅσιε. Οὐρανοδρόμον πορείαν ἠμίν διανοιξον.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Ἐκλάμψας ταῖς ἀκτίσι, Πνεύματος Ἁγίου, τό ζοφερόν του νοός ἠμῶν φώτισον, ὡς καί πρεσβεύειν σέ, Πάτερ, Θεῶ αἰτούμεθα.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Ναός ὁ φωτοφόρος, λάμπρυνον, Παρθένε, τούς ἐντρυφώντας ταῖς βίβλοις, αἶς ὕμνησε, ὁ τῆς Ναξίας Νικόδημος, τάς σᾶς χάριτας.

Τό Ἄξιον ἐστιν καί τά Μεγαλυνάρια.
Ἄξιον ἐστιν ὡς ἀληθῶς, μακαρίζειν σέ τήν Θεοτόκον, τήν ἀειμακάριστον καί παναμώμητον καί Μητέρα τοῦ Θεοῦ ἠμῶν. Τήν τιμιωτέραν τῶν Χερουβείμ, καί ἐνδοξοτέραν
ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφείμ, τήν ἀδιαφθόρως Θεόν Λόγον τεκοῦσαν, τήν ὄντως Θεοτόκον, σέ μεγαλύνομεν.

Θυμιά ὁ ἱερεύς καί ἠμεῖς ψάλλομεν Μεγαλυνάρια τοῦ Ἁγίου Νικοδήμου
Χαίροις τῶν Πατέρων ὁ εὐκλεής, θείων διδαγμάτων, χρυσορρόας ὁ ποταμός, χαίροις ὁ συγγράψας τάς βίβλους τάς ἐνθέους, βαπτίσας τό πτερόν σου τῷ θείω Πνεύματι.
Χαίροις θεοφόρε Πάτερ ἠμῶν, καί τῆς νήσου Νάξου εὐωδέστατος ὁ καρπός, χαίροις Σκυροπούλης, φιλέρημον στρουθίον, καί πάντων τῶν ὁσίων τό ἐγκαλλώπισμα.
Ἐν Ὄρει Ἁγίω φωτολαμφθεῖς, χάριτι τή θεία τή καρδία καί τῷ νοί, Κύριον Σωτήρα ἐλάτρευσας ὁσίως, Νικόδημε παμμάκαρ, ἐνθέω βίω σου.
Νικόδημε θεῖε, σύ ἑλλαμφθεῖς, ἐν καιροῖς ὑστέροις τῆς πατρίδος τοῖς ζοφεροῖς, ἐφώτισας φέγγει τό Γένος τῶν Ἑλλήνων, τῶν βίβλων τῶν ἐνθέων, ἄς σύ συνέγραψας.
Χαίροις τῆς Ναξίας θεῖος βλαστός, κλεινός θεολόγος, ὑψιπέτης πνευματικός, Νικόδημε πάτερ, ὀδῶ Θεολογίας, εὐχαῖς καί ἰκεσίαις σου χειραγώγησον.
Πᾶσαι τῶν Ἀγγέλων αἵ στρατιαί, Πρόδρομε Κυρίου, Ἀποστόλων ἡ δωδεκάς, οἱ Ἅγιοι Πάντες μετά τῆς Θεοτόκου, ποιήσατε πρεσβείαν, εἰς τό σωθῆναι ἠμᾶς.

Ὁ Ἀναγνώστης.
Ἀμήν. Ἅγιος ὁ Θεός, ἅγιος Ἰσχυρός, ἅγιος Ἀθάνατος, ἐλέησον ἠμᾶς (τρίς).
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι, καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Παναγία Τριάς, ἐλέησον ἠμᾶς. Κύριε, ἰλάσθητι ταῖς ἁμαρτίαις ἠμῶν. Δέσποτα, συγχώρησον τάς ἀνομίας ἠμίν. Ἅγιε, ἐπισκειψαι καί ἴασαι τάς ἀσθενείας ἠμῶν,
ἕνεκεν τοῦ ὀνόματός σου. Κύριε, ἐλέησον, Κύριε, ἐλέησον, Κύριε ἐλέησον.
Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι, καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Πάτερ ἠμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἁγιασθήτω τό ὄνομά Σου, ἐλθέτω ἡ βασιλεία Σου, γεννηθήτω τό θέλημά Σου ὡς ἐν οὐρανό καί ἐπί τῆς γής. Τόν ἄρτον ἠμῶν τόν ἐπιούσιον
δός ἠμίν σήμερον, καί ἅφες ἠμίν τά ὀφειλήματα ἠμῶν, ὡς καί ἠμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἠμῶν, καί μή εἰσενέγκης ἠμᾶς εἰς πειρασμόν ἀλλά ρύσαι ἠμᾶς ἀπό τοῦ πονηροῦ.
Ὁ Ἱερεύς. Ὅτι σου ἐστινη βασιλεία, καί ἡ δύναμις καί ἡ δόξα, τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ, καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Οἱ Ψάλται τά τροπάρια.
Ἦχος πλ. β΄.
Ἐλέησον ἠμᾶς, Κύριε, ἐλέησον ἠμᾶς, πάσης γάρ ἀπολογίας ἀποροῦντες, ταύτην σοί τήν ἱκεσίαν, ὡς Δεσπότη, οἱ ἁμαρτωλοί προσφέρομεν, ἐλέησον ἠμᾶς.

Δόξα Πατρί καί Υἱῶ καί Ἁγίω Πνεύματι.
Κύριε, ἐλέησον ἠμᾶς, ἐπί σοῖ γάρ πεποίθαμεν μή ὀργισθῆς ἠμίν σφόδρα, μηδέ μνησθῆς τῶν ἀνομιῶν ἠμῶν, ἀλλ’ ἐπιβλεψον καί νῦν ὡς εὔσπλαγχνος, καί λύτρωσαι ἠμᾶς ἐκ
τῶν ἐχθρῶν ἠμῶν, σύ γάρ εἰ Θεός ἠμῶν, καί ἠμεῖς λαός σου, πάντες ἔργα χειρῶν σου, καί τό ὄνομά σου ἐπικεκλήμεθα.

Καί νῦν καί ἀεί καί εἰς τούς αἰώνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.
Τῆς εὐσπλαγχνίας τήν πύλην ἀνοιξον ἠμίν εὐλογημένη Θεοτόκε, ἐλπίζοντες εἰς σέ, μή ἀστοχήσαιμεν, ρυσθείημεν διά σου τῶν περιστάσεων, σύ γάρ εἰ ἡ σωτηρία τοῦ γένους
τῶν Χριστιανῶν.

Ὁ ἱερεύς ποιεῖ ἐκτενῆ δέησιν καί ἀπόλυσιν. Μετά τήν ἀπόλυσιν ψάλλομεν τά τροπάρια:
Ἦχος β΄.Ὄτε ἐκ τοῦ ξύλου σέ νεκρόν.
Δεῦτε σύν Ναξίοις οἱ πιστοί, τόν Ἁγιορείτην Πατέρα συνεορτάσωμεν νῦν, Νάξου γάρ τό βλάστημα, τῆς οἰκουμένης φωστήρ, ὁ Νικόδημος ἤθλησεν ὁσίως ἐν Ἄθω,
τοῦτον καταστέψωμεν ἀγαλλιάσει θερμή, ὕμνοις καί ὠδαῖς θεαρέστως, τούτω καί βοήσωμεν, πάντας φρούρει τέ καί φύλαττε, Νικόδημε.

Δέσποινα προσδεξαι, τάς δεήσεις τῶν δούλων σου, καί λύτρωσαι ἠμᾶς, ἀπό πάσης ἀνάγκης καί θλίψεως.
Τήν πάσαν ἐλπίδα μου, εἰς σέ ἀνατίθημι, Μῆτερ τοῦ Θεοῦ, φύλαξον μέ ὑπό τήν σκέπην σου.
Ὁ Ἱερεύς: Δί’ εὐχῶν τῶν ἁγίων πατέρων ἠμῶν, Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ὁ Θεός, ἐλέησον καί σῶσον ἠμᾶς. Ἀμήν.

Επιστολή Μητρ. Πειραιώς κ. Σεραφείμ προς τον Πατριάρχη Σερβίας κ. Ειρηναίο

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Ἀκτὴ Θεμιστοκλέους 190, 185 39 ΠΕΙΡΑΙΕΥΣ, Τηλ. +30 210 4514833, Fax +30 210 4518476e-mail: impireos@hotmail.com ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΝ Ἐν Πειραιεῖ τῆ 29ῃ/9/2015 Ὁ Σεβ. Μητροπολίτης Πειραιῶς κ.κ. Σεραφείμ ἀπέστειλε τήν ἀκόλουθη συγχαρητήριον ἐπιστολήν πρός τόν Μακαριώτατον Πατριάρχην Σερβίας κ.κ. ΕΙΡΗΝΑΙΟΝ διά τήν ἐξαίρετον πρότασι Αὐτοῦ πρός τούς Προκαθημένους τῶν Αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν διά τήν ἀναγνώρισι τῶν Ἁγίων Η΄ καί Θ΄Οἰκουμενικῶν Συνόδων ὑπό τῆς μελλούσης νά συνέλθῃ Πανορθοδόξου Συνόδου. ΕΚ ΤΗΣ Ι. ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ Ἐν Πειραιεῖ τῇ 29ῃ Σεπτεμβρίου 2015   Πρός Τόν Μακαριώτατον Ἀρχιεπίσκοπον Πεκίου Μητροπολίτην Βελιγραδίου καί Καρλοβικίου καί Πατριάρχην τῶν Σέρβων Κύριον κ. ΕΙΡΗΝΑΙΟΝ Εἰς ΒΕΛΙΓΡΑΔΙΟΝ  Μακαριώτατε Δέσποτα, Πάνυ εὐλαβῶς καί μετά πλείστης τιμῆς καί υἱϊκῆς ἐν Κυρίῳ ἀγάπης προάγομαι ὅπως ἐπικοινωνήσω μετά τῆς περισπουδάστου  μοι Ὑμετέρας Μακαριότητος, τοῦ πολιοῦ Προκαθημένου τῆς κατά Σερβίαν Ἁγιοσαββιτικῆς Ὀρθοδόξου, Καθολικῆς τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας. Γνωστόν τυγχάνει τό πολυσχιδές καί ἐπίμοχθον ἔργον τό ὁποῖον ἐπιτελεῖ ἡ Ὑμετέρα Σεπτή Μακαριότης τόσον διά τόν εὐαγγελισμόν τῶν Ὀρθοδόξων πιστῶν, ὅσον καί διά τόν ἐπιστηριγμόν ὑλικόν καί πνευματικόν τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως ἐν τῇ Ὑμετέρᾳ Θεοφρουρήτῳ κανονικῇ δικαιοδοσίᾳ, τῷ Σεπτῷ Πατριαρχείῳ Σερβίας. Ὡς γνωρίζετε ἡ οἰκονομική περιπέτεια τῆς Ἑλλάδος συμπαρασύρει τόν Ὀρθόδοξον Ἑλληνισμόν εἰς τραγικόν -ἀνθρωπίνως- ἀδιέξοδον ἐκ τοῦ ὁποίου ἡ πανσθενουργός δεξιά τοῦ Ὑψίστου, εἰς τήν ὁποίαν μόνον ἐλπίζομεν, δύναται ἀποφασιστικῶς νά ἐξάγῃ αὐτόν. Ὡσαύ-τως καί ἡ διοικοῦσα καθ’ Ἑλλάδα Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία βιοῖ ἐντόνως τήν τραγικότητα τῆς καταστάσεως, συμπάσχουσα μετά τῶν πιστῶν τέκνων Αὐτῆς γεγονός τό ὁποῖον καθιστᾶ δυσχερή τήν ἐνασχόλησιν μετά σοβαρῶν θεολογικῶν καί δογματικῶν θεμάτων. Ὡς ἐκ τούτου σπεύδω ταπεινῶς καί πολυσεβάστως ἵνα ὑποβάλω τῇ Ὑμετέρᾳ Γεραρᾷ Μακαριότητι, ὡς ἐλάχιστος ἐν Ἐπισκόποις, θερμάς συγχαρητηρίους εὐχάς καί εὐχαριστίας διά τήν Ὑμετέραν πρότασι, θεολογικῶς καί ἐπιστημονικῶς ἐρειδομένην καί στοιχοῦσα πρός τήν Ἀποστολικοπαράδοτον πίστι, ἡ ὁποία ἀνηῦρε εἰς τό πλήρωμα τοῦ χρόνου τήν Ὑμετέραν στιβαράν ἐκκλησιαστικήν Προσωπικότητα, πού ἀνέλαβε τήν ἱεράν ῤηξικέλευθον πρωτοβουλίαν τήν ἐκφράζουσαν καί τήν συνείδησι τῶν ὁμοδόξων Ἀδελφῶν ἐν Χριστῷ Ἐκκλησιῶν, ἀναγνωρίσεως ὑπό τῆς μελλούσης νά συνέλθῃ Πανορθοδόξου Συνόδου, τῆς ἐπί Μεγάλου Φωτίου καί ἐν ἔτει 879-880 ἐν Κωνσταντινουπόλει συγκληθείσης Συνόδου ὡς Ὀγδόης Οἰκουμενικῆς καί τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει ἐν ἔτει 1351 συγκληθείσης Συνόδου, ἐπί Ἁγίου Γρηγορίου Παλαμᾶ ὡς Ἐνάτης Οἰκουμενικῆς, καθ’ ὅτι πληροῦν τάς ἱστορικοκανονικάς προϋποθέσεις καί ἀντιμετώπισαν θεοφιλῶς ὑψίστης σπουδῆς καί σημασίας δογματικά θέματα,  ὥστε νά ὁλοκληρωθῇ πανορθοδόξως ἡ ἔκφρασις τῆς ἑνιαίας ἀκαινοτομήτου καί ἀδιαιρέτου Ἀποστολικῆς καί Πατερικῆς πίστεως καί urbi et orbi νά διακηρυχθῇ πανανθρωπίνως ἡ ὀρθόδοξος αὐτοσυνειδησία καί ὁ κραταιός καί πάντοτε ἐπίκαιρος λόγος τοῦ Παναγίου Πνεύματος καί τῶν θεοφόρων Ἁγίων Πατέρων, διά τοῦ ὁποίου διασφαλίζεται ἡ ἀληθής χριστιανική ἀνθρωπολογία καί ἡ ὀντολογική ἀναγωγή αὐτῆς διά τῆς καθάρσεως, τοῦ φωτισμοῦ καί τῆς θεώσεως ἐντός τοῦ συγκεχυμένου καί δυσδιακρίτου κόσμου πού προωθεῖ τήν ὁμογενοποίησιν καί τήν καταδολίευσιν τοῦ προσώπου. «Ἡ Πατερική Θεολογία εἶναι οὐσιοκρατική καί ἐμπειρική εἶναι αὐθεντική ἐπειδή ἔχει αἰώνιον ἰσχύ, εἶναι χριστοηθής καί ἐσχατολογική διάδοχος καί ὁδοδείκτης διά τό περιβάλλον τῶν ἐσχάτων. Εἰς τήν Πατερικήν Θεολογίαν οἱ σχέσεις θεωρητικῆς καί πρακτικῆς Θεολογίας καί ἠθικῆς μέ τήν ἀποκάλυψι καί σάρκωσι τοῦ Λόγου ἑνοποιοῦνται καί ἑνοποιοῦν τήν ἀνθρώπινη φύσι. Ἡ Ὀρθόδοξη Θεολογία ταυτίζεται μέ τήν Πατερική ἐφ’ ὅσον συμπαράγεται μέ τή Χάρι καί τήν Ἐκκλησία, εἶναι ἐντεταγμένη εἰς μία διαγενεαλογική Θεολογία πού ἀδιακόπως διδάσκει ὀρθοδόξως τήν ἐμπειρία τῆς θεώσεως καί τῶν ἐσχάτων. Τά πρόσωπα τῶν Θεοφόρων Πατέρων τηροῦν τό θέλημα τοῦ Θεοῦ συνθέτουν, ἀποδίδουν τό Ὅλον μέ θεανθρωπίνην συνέργειαν καί μέ τήν ἀδιάλειπτον σάρκωσι τοῦ Λόγου μέσα ἀπό τά μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας, συγχρονίζουν τόν θεοειδῆ πρασανατολισμό τους, δειγματίζουν ἦθος καί δογματίζουν τήν ἀκαινοτόμητον πίστι. Τό Δόγμα ὡς πίστι καί δόξα λυτρώσεως ἐκφράζει τήν ἀλήθεια τοῦ προσώπου. Ἡ θεολογία τῶν Πατέρων εἶναι συνέπεια θεωρίας καί πράξεως χαριτοβρύτου ζωῆς ταυτόσημον μέ τήν θεοπτίαν πού ἀποδυναμώνει τόν μονισμόν τῆς διανοητικῆς γνώσεως ὡς κυρίαρχο ὄργανον θεολογικῆς καί παιδαγωγικῆς ἐκφορᾶς καί καθοδηγήσεως». Σχετικῶς ἐσωκλείω τάς ἐμπεριστατωμένας ἐργασίας τῶν Σεβ. Μητροπολιτῶν Ναυπάκτου καί Ἁγίου Βλασίου κ.κ. Ἱεροθέου καί Γόρτυνος καί Μεγαλοπόλεως κ.κ. Ἱερεμίου διά τῶν ὁποίων δύναται ἡ περινούστατος Ὑμετέρα Μακαριότης νά ἐνημερωθῇ περαιτέρω καί τάς συντεθείσας Ἀσματικάς ἀκολουθίας τῶν Ἁγίων Η΄καί Θ΄ Οἰκουμενικῶν Συνόδων. Ἡ Ὑμετέρα πάνσεπτος Μακαριότης, εἰς τήν ὁποίαν πανορθοδόξως μετ’ ἐλπίδος βεβαίας ἐνατενίζομεν, ἀνέλαβε ἐπί τοῦ κραταιοῦ Αὐτῆς ὠμοφορίου διά τῆς συνέσεως, τῆς σοβαρότητος καί τῆς διακρίσεως τῶν γεγονότων, αἱ ὁποῖαι κοσμοῦσιν Αὐτήν τήν πανιερωτάτην καί παμμεγίστην ταύτην εὐθύνην ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί τῆς Οἰκουμενικῆς Ὀρθοδόξου Καθολικῆς Ἐκκλησίας καί τῶν θεοφόρων Ἁγίων Πατέρων καί Μαρτύρων Αὐτῆς, ἐγγράφουσα ἐκτύπως ἐν ταῖς συνειδήσεσι τῶν ἀνά τήν οἰκουμένην μελῶν τῆς Ἁγιωτάτης ἡμῶν  Ἐκκλησίας ἀλλά καί ἐν Βίβλῳ Ζωῆς τό πάνσεπτον Αὐτῆς ὄνομα, ὑποβαλοῦσα τήν ὡς εἴρηται πρότασι εἰς τούς Προκαθημένους τῶν Ἁγιωτάτων Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν καί τάς περί Αὐτούς Ἱεράς Συνόδους, ἵνα λαμβανομένου τοῦ consesus των εἰσαχθῇ ὡς θέμα εἰς τήν ἡμερησίαν διάταξι τῆς μελλούσης νά συνέλθῃ τό προσεχές ἔτος Μεγάλης Συνόδου. Μακαριώτατε Δέσποτα, ἐπετελέσατε ἔργον τοῦ Παναγίου Πνεύματος. Ἐπετελέσατε ἔργον τοῦ Ζῶντος Τρισυποστάτου Θεοῦ. Εἴησαν τά ἔτη Ὑμῶν, ὄλβια, ὑγιεινά καί πανευφρόσυνα. Ὑποβάλοντες ἐκ προσώπου τοῦ εὐαγοῦς Κλήρου καί τοῦ φιλοχρίστου Λαοῦ τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἱ. Μητροπόλεως ἀπείρους υἱϊκάς προσρήσεις καί εὐγνώμονας εὐχαριστίας καί κατασπαζόμενοι τήν Ὑμετέραν Σεπτήν Δεξιάν ἐξαιτούμεθα τάς Ὑμετέρας Σεπτάς θεοπειθεῖς πατρικάς  εὐχάς καί εὐλογίας.   Ο   Μ Η Τ Ρ Ο Π Ο Λ Ι Τ Η Σ + ὁ Πειραιῶς ΣΕΡΑΦΕΙΜ